Cumartesi , Nisan 11 2020
Son Dakika
Anasayfa / TARIM / Yem Bitkisi Yetiştiriciliği / Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği
Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği

Hayvan Pancarı (B. vulgaris var. rapa)

Önemi ve Kullanılması

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği Baklagiller ve buğdaygiller familyaları dışında başka bir familyadan ülkemizde kültürü yapılan tek kaba yem bitkisi hayvan pancarıdır. Son yıllardaki istatistiklere göre 2.000 ha’a yakın ekim alanı vardır (Resim 1).

Hayvan pancarı; verimi yüksek, yumru (kök-gövde=hipokotil) oluşturan biannual bir bitkidir. Diğer kaba yemlerden farklı olarak şalgamdaki gibi sulu bir kök yem olup, hem yaprakları hem de yumruları hayvan beslemede kullanılabilir. Hayvanların ahırda olduğu dönemde yeşil ve sulu yem ihtiyacını karşılayan, hayvanların iştahla yediği ucuz ve iyi bir yemdir. Kış aylarında kolaylık uzun süre depolanabilir. Şekerli ve sulu olduğu için enerji değeri yüksektir, et ve süt verimini artırır. Verimi yüksek olup, düşük bir maliyetle 10-15 ton/da civarında verim sağlayabilmektedir.

Hayvan pancarını şeker pancarından ayıran özellikler şunlardır.

  1. Şeker oranı düşüktür.
  2. Bazı çeşitlerde gövdeler kırmızımsıdır.
  3. Yaprak oranı ve miktarı daha yüksektir.
  4. Kök-gövde oranı büyük oranda toprak yüzeyine çıkmıştır.
  5. Kök-gövde toprak yüzeyinde olduğundan yan köklere sahip değildir. Benzer olarak yan kök olukları da belirgin değildir.

Hayvan pancarı yetiştiriciliği oldukça eskiye, 17. yy’ın başlarına dayanır. Doğal olarak yayılma alanı Batı Avrupa ve Atlantik kıyılarından Doğu Hindistan’a kadar olan coğrafyadır. Bu alan içerisine Kuzey Afrika ve Akdeniz Bölgesi de dahildir.

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği İklim İstekleri

Hayvan pancarı genel anlamda nemli-ılıman iklimlerde yetişir. Şeker pancarı ile kıyaslanırsa daha az sıcak ve daha fazla nemli iklimleri sever. Şeker pancarına göre soğuğa daha dayanıklıdır. Vejetasyon süresinin uzun olması verimin yüksek olmasını sağlar. Buna rağmen kısa sürede verim almakta mümkündür. Çukurova Bölgesinde kışlık ara ürün olarak yetiştirilmektedir. Yinede yüksek rakımlı, yazları kısa ve serin olan Doğu Anadolu ile çok fazla yağışlı, sisli ve bulutlu olan Karadeniz gibi bölgelerde çok yüksek verimlere ulaşmak zordur. Yeterli yağış alamayan bölgelerde sulanmalıdır. Don ve kırağıya dayanıklı değildir.

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği Toprak İstekleri

Yeterince kireç ihtiva eden, süzek, derin, humuslu, çok ağır olmayan killi-tınlı, siltli-tınlı topraklar hayvan pancarı yetiştiriciliği için idealdir. Toprağın nem ve besin elementleri yeterli olmalıdır. Bu durumda kumlu topraklarda da yetiştiriciliği yapılabilir. Taşlı, killi, çok ağır, kireççe fakir ve taban suyu yüksek olan topraklar uygun değildir. Taban suyunun yüzeye 1.20 m’den daha yakın olması istenmez. Alkali ve hafif asit toprakları sever, tuzlu topraklara dayanıklılığı da iyidir.

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği Ekimi

Hayvan pancarının ekim zamanı normal pancar kültürünün yapıldığı yerlerde nisan-mayıs aylarında (soğuk topraklarda mayısın ayının sonuna kadar beklenmelidir), ılıman bölgelerde ise eylül-kasım aylarında yapılmalıdır. Samsun’da mart, İzmir’de ise 1-15 Eylül ekim tarihleri uygun bulunmuştur (……).

İlkbaharda yapılacak ekimler için sonbaharda 25-30 cm derinlikte toprak işleme yapılmalıdır. İlkbaharda ise diskaro veya kazayağı ile ikileme yapılıp sürgü-tapan çekilerek tohum yatağı hazırlanır.

Çapa bitkisi olduğundan mutlaka sıraya ekilmelidir. Pancar mibzeri veya mecbur kalındığında tahıl mibzeri ile (bazı gözleri kapatılarak) ekilebilir. Ekim derinliği ağır topraklarda 2-3 cm, hafif topraklarda 3-4 cm olmalıdır. Hayvan pancarı ekiminde şeker pancarında olduğu gibi kullanılan tohumluk monogerm veya poligerm olabilir. Poligerm tohumluk kullanılırsa çıkış sonrası tekleme zorunludur. Bunu kaldırmak için mekanik işlemlerle monogerm hale getirilmiş tohumlar kullanılabilir. Son yıllarda ıslah yolu ile elde edilen genetik monogerm tohumlar kullanılmaya başlanmıştır. Ekimde kullanılan tohumluk miktarı 3-4 kg/da ‘a kadar çıkarılabilmektedir. Ancak monogerm ve sağlıklı tohumlar kullanıldığı zaman makine ile ekimlerde bu oran 1-1.5 kg/da civarına düşürülmektedir. Ekimler 30-50 cm sıra aralığında, 15-20 cm sıra üzerinde yapılmalıdır. Samsun’da sulanan şartlarda 30 cm sıra aralığının uygun olduğu bulunmuştur (….).

Münavebe sisteminde pancarın üst üste gelmesi uygun değildir. Genel olarak bir baklagili ya da hububatı takip etmesi daha uygundur.

Son yıllarda ülkemizde ekimi yapılmakta olan ve tavsiye edilen bazı ticari hayvan pancarı çeşitleri Rota, Petra, arabella ve Anissa’dır.

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği Bakımı

Pancar ekimi yapıldıktan 10-12 gün sonra toprak yüzeyine çıkmaya başlarlar. Genellikle ağır topraklarda ekildiğinden ilk bakım işlemi kaymak bağlayan toprak yüzeyindeki tabakanın kırılmasıdır. Bu işlem mekanik olarak veya sulama ile yapılabilir.

Bitkiler sıraları tamamladığı zaman ilk çapa, 2-3 yapraklı olduklarında ise seyreltme işlemi yapılmalıdır. Seyreltmede sıra üzeri mesafe 25-30 cm’ye ayarlanır. Ardından hemen sulama yapılmalıdır. Özellikle poligerm tohumluk kullanıldığında teklemeden sonra sulama çok önemlidir. Bunu yabancı ot durumuna göre diğer çapalar takip eder (2-3 defa).

Pancar suyu seven ve iyi tepki gösteren bir bitkidir. Özellikle kurak bölgelerde yılda toplam 4-5 defa sulanmalıdır. Ekim sonrası havalar kurak seyrederse sulanmalıdır. Aksi taktirde ilk sulamayı geciktirmekte fayda vardır. Sulamalar iklime, çapalamaya ve gübrelemeye göre ayarlanmalıdır.

Hayvan pancarı gübre isteği yüksek olan bir bitkidir. Dekara 15-16 kg N, 10 kg P2O5 verilmesi uygundur. Samsun şartlarında 13×13, Afyon şartlarında ise 15×8 kg/da N-P gübrelemesi önerilmiştir ( … ). Fosforun tamamı, azotun ise yarısı ekimle birlikte, azotun diğer yarısı da 3-4 yapraklı dönemde verilmelidir. Ekimden önce sonbaharda 2-3 ton yanmış çiftlik gübresinin uygulanması hem toprak yapısını iyileştirecek, hem de toprağın verimini artıracaktır.

Hayvan pancarında görülen başlıca hastalıklar şunlardır: Fide çökerten, kök çürüklüğü, pancar uyuzu, pancar uru.

En önemli zararlılar ise: Pancae sineği, yaprak piresi, pancar leş böceği, yaprak biti ve nematotlardır.

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği Hasat ve Depolama

Hasat zamanı bölgelere ve ekim zamanına göre değişiklik gösterir. İlkbahar ekimlerinde eylül-kasım, sonbahar ekimlerinde ise mart-nisanda hasat edilir. Hasat zamanında bitkilerdeki belirtiler kök büyümesinin durması, alt yaprakların kuruyup kıvrılarak aşağıya doğru sarkması ve orta yaprakların sararmasıdır. Hasat sırasında yaprak kayıpları mümkün olduğunca azalmalıdır. Kitle tipi pancarların hasadı nispeten daha kolaydır. İyi bakım yapılmış kitle tipi pancarlarda verim 10-15 ton/da ‘a çıkabilmektedir. Normalde yumru verimi 5-8 ton olup 1/8-1/10’u kadar da yaprak üretirler.

Kök ve yapraklar hasattan hemen sonra yedirilebilir. Hemen yedirilmeyecekse tepe kısımları kesilerek uygun ortamlarda depolanmalıdır. Tepe kesimleri gözler kalmayacak şekilde biraz derince yapılmalıdır. Aksi taktirde depolarda sürgün oluşumu meydana gelir ve bu da pancarın bozulmasına, yumrunun odunlaşarak sindiriminin güçleşmesine neden olur.

Hayvan pancarı yeşil yemin bulunamadığı kış aylarında yedirilmek üzere saklanırsa değeri daha fazla olur. Saklama işlemi samanlık, mahzen, silo veya üzeri örtülebilen çukurlarda yapılabilir. Bu yerler; su biriktirmeyen, zemini kuru, rüzgar almayan, karanlık ve 1-5 oC sıcaklıkta olmalıdır. Silolar 10-35 m uzunlukta olabilir. Buralara pancarlar 1.5-2 m’den fazla olmamak şartıyla yığılır. Yığın kış şartlarına maruz bırakılmadan üzerine saman, naylon ve toprak atılarak örtülmelidir. 2 aydan daha uzun süre depolama yapılacaksa havalandırma
bacaları konulmalı, veya yağış olmayan havalarda yığının üzerindeki örtü açılarak havalandırılmalıdır.

Hayvan Pancarı Yetiştiriciliği Besleme Değeri

Avrupa’da kış beslemelerinde çok kullanılan hayvan pancarı, protein, mineral maddeler, vitamin ve selülozca fakirdir. Buna karşılık şeker oranı yüksek olduğundan lezzetli bir sulu yemdir. Kuru maddesinin büyük bir kısmı nitrojensiz öz maddelerden oluşur. Şeker oranı düşük olduğundan yaprakların besleme değeri çok yüksek değildir.

Hayvanlara yedirilirken doğranmalı, protein ve minerallerce zengin kuru yemlerle karıştırılarak yedirilmelidir. Pratik olarak % 5 oranında samanla karıştırılarak verilmesi tavsiye edilir.

Kuru madde oranı %10, ham protein %1, ham selüloz %0.8, ham yağ %0.1, ham kül %1.0, NEF %7.1 oranındadır.

Hayvanlara günlük rasyonlar da süt inekleri için 25-30 kg, besi sığırlarına 35-40 kg, besi koyunlarına 4-5 kg, gebe koyunlara 2-2,5 kg verilmelidir. Gebe hayvanlara verilirken dikkat edilmeli, tavsiye edilen miktar aşılmamalıdır. Gebeliği ilerlemiş hayvanlara ise hiç verilmemelidir. Hayvan pancarı ile beslemeye başlamadan önce selülozca zengin kaba yemlerin verilmesi ishal ve asidoz (rumende laktik asit birikiminin fazla olması) ihtimalini azaltmış olur.


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Üçgül Yem Bitkisi

Üçgül Yem Bitkisi

Makalede Neler Var ?1 ÜÇGÜL YETİŞTİRİCİLİĞİ1.1 Üçgül Yem Bitkisi Önemi1.1.1 Üçgül Türleri Nelerdir1.2 Üçgül Bitkisel …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.