Salı , Ağustos 28 2018
Son Dakika
Anasayfa / TARIM / Yem Bitkisi Yetiştiriciliği / Kesif Yem Nedir ve Kesif Yem Çeşitleri
Kesif Yem Nedir ve Kesif Yem Çeşitleri

Kesif Yem Nedir ve Kesif Yem Çeşitleri

Kesif Yemlerin Önemi ve Özellikleri

; genellikle tahıllar, yağ sanayi yan ürünleri ve hayvansal kaynaklı ürünlerden oluşur. protein oranı % 20’den fazla olan yemlerdir. Kesif yemlere bazı yerlerde “protein ek yemleri”, bazı yerlerde “proteince zengin yemler” denilmektedir.

Kesif yemlerin en önemli özellikleri şunlardır:

  • Hayvanların protein açığını kapatmak için kullanılır. Özellikle yüksek verimli süt ineklerinin protein ihtiyacı çok fazladır. Bu açık da herhangi bir yemle karşılanamaz.
  • Gelişmekte olan genç hayvanların da protein ihtiyacı diğer hayvan gruplarına göre daha fazladır. Hindi palazlarının rasyonlarında % 28-24 oranında protein olması gerekmektedir.

Kesif Yemlerin Sınıflandırılması

Kesif yemleri, ve hayvansal kökenli yemler olmak üzere iki ana başlıkta inceleyebiliriz. En önemli özellikleri protein bakımından oldukça zengin ve diğer yemlere göre daha pahalı olmalarıdır.

Dane Yemler

İçerdikleri sindirilebilir besin maddeleri nedeniyle hayvan beslenmesinde tahılların büyük önemi vardır. Hayvanlar için hazırlanan rasyonların % 60-70’i tahıllardan oluşur. İnsan beslenmesinde kullanılan tahılların işlenmesinden sonra elde edilen yan ürünler de hayvan beslenmesinde kullanılır.

Tahıllar, dane yem olarak da adlandırılır. Bunlarda buğdaygil dane yemler (buğday, arpa, yulaf, çavdar), nişastaca zengin baklagil dane yemler (bakla, bezelye, fiğ) proteince zengin, da yağca daha zengindir.

Buğdaygil Dane Yemleri

Buğdaygil dane yemleri hem insan hem de hayvan beslenmesinde en çok kullanılan besin kaynağıdır. Ham protein oranı %7-12 arasındadır.

Buğdaygil daneleri aminoasitler bakımından dengesizlikler gösterir. Özellikle lizin (Lysin) aminoasiti oldukça dengesiz olduğundan, kanatlı rasyonları ayrıca lizince desteklenmelidir. Ham yağ bakımından fakir olan buğdaygil dane yemlerinde mineral maddeler yeterince dengelidir.

Buğdaygil dane yem maddeleri; buğday, arpa, mısır, yulaf, çavdardır.

Buğday:

Sindirilebilir besin maddelerince oldukça zengin olan buğday genellikle insan beslenmesinde kullanılır. Fakat hayvan beslenmesinde de oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Protein oranı %10-12 olan buğday, rasyonlarda daha çok karbonhidrat kaynağı olarak kullanılır. Buğdayda yağ çok azdır. Mineral maddelerden en çok potasyum bulunur. Daha sonra fosfor ve magnezyum gelir.

Mineral m-Madde Miktar (g/kg)
Potasyum 5.7
Fosfor 3.7
Magnezyum 1.3

Tablo 3.1: 1 kg buğdayda bulunan mineral maddelerin miktarları

Buğdayda en çok B grubu vitaminler bulunur. Tüm bu özellikler ele alındığında buğday özellikle kanatlı rasyonlarında yağca zenginleştirildiğinde mısırın yerine kullanılabilecek bir yemdir.

Besi sığırlarının beslenmesinde kullanılan rasyonlarda da toplam ham selüloz % 4-10 arasında kalmak koşuluyla % 90’a kadar buğday kullanılabilmektedir. Tüketimin daha verimli olması için ortama %5-10 melas eklemek olumlu sonuç verir. Bu rasyonlara ayrıca kalsiyum, Vit A ve % 3,5-7 oranında yağ eklemek gerekir.

Arpa:

Buğdaydan sonra en fazla ekimi yapılan buğdaygil bitkisidir. Genel olarak hayvan beslenmesinde kullanılmak üzere yetiştirilir. Protein oranı arpada % 11 civarındadır. Yağ oranı buğdayın yağ oranından azdır. Mineral madde içeriği diğer buğdaygil bitkileriyle aynıdır.

Arpa, hayvanlara kırılarak veya öğütülerek verildiğinde daha fazla yararlı olur. Tüm hayvanların yem rasyonlarında kullanılır. Sürekli arpa ağırlıklı yemlerle hayvanları beslemek, hayvanda bıkkınlığa sebep olur. Bu nedenle arpa, kaliteli kuru otlarla verildiğinde iştahla tüketilir.

Süt ineklerinin beslenmesinde arpa kullanıldığında süt verimlerini arttırır. Genç sığırların beslenmesinde arpa kullanıldığında mutlaka proteince zengin yemlerle takviye yapılmalıdır.

Kanatlı beslenmesinde arpa fazla kullanılamaz. Kanatlı rasyonunda arpanın oranı % 15’ten fazla olmamalıdır.

Çavdar:

İçerdiği protein bakımından daneleri arasında farklılıklar gösterir. Genelde hayvan beslenmesinde kullanılır. Üretimi buğday ve arpa kadar değildir.

Hayvan beslenmesinde belli sınırlarda kullanılır. Koyunlara günlük 0,5 kg’dan fazla verilmez. Kanatlı rasyonlarındaki oranı yumurtacılarda % 25, etçilerde % 20’den fazla olmamalıdır.

Yulaf:

Hayvan beslenmesinde kullanılan yulaf, diğer buğdaygillerden kavuzlu oluşu nedeniyle farklıdır. Kavuzun oranı daneye göre % 20-40 arasında değişir.

Yulaftaki sindirilebilir besin maddeleri her tür hayvanda oldukça iyi değerlendirilir. Yulaftaki proteinde lizin diğerlerine göre daha fazladır. Protein oranı % 10–11‘dir. Yulaf; lizin, metionin ve threonin bakımından zenginleştirildiğinde canlı ağırlık artışını olumlu olarak etkiler. Mısırdan sonra en fazla yağ içeren buğdaygildir. Yağ oranı % 5 civarındadır. Vitamin E bakımından zengindir.

Yulafın sindirilebilirliği % 70 civarında olduğundan en fazla atlarda faydalı olur. Süt ineklerinde süt verimini ve sütteki yağ oranını arttırıcı bir etkisi vardır. Besi sığırlarında fazla bir öneme sahip değildir. Günde 2-3 kg verilebilir.
Kanatlı yemlerinde fazla kullanılmamalıdır. Özellikle ham selüloz kullanımının artması durumunda kanatlılarda kannibalizme (tavukların birbirini gagalaması) sebep olur.

Mısır:

Mısır yemeklik yağ üretimi, çerez, bazı bölgelerde ekmek yapımı, hayvan yemi ve silaj yapımında kullanılan çok önemli bir bitkidir.
Protein oranı % 11 olan mısırın, ham selüloz oranı % 3’tür. Besin maddelerinin sindirilebilirliği bütün hayvanlarda fazladır. Ham yağ oranı % 4–4,2 civarındadır. Vitamin E bakımından zengindir.

Kasaplık piliçlerin yemlerinde % 50 mısır kullanılır. Bu yemin protein oranının % 20 olması gereklidir. Yumurtacı tavukların yemlerinde de mısır kullanılır. % 13,5–16 proteinli yemlerde aynı miktardaki arpa veya yulafla değiştirilebilir. Fakat bu durumda da yem tüketimi artar.

Süt ineklerinin beslenmesinde mısır belli sınırlarda kullanılır. Tereyağını yumuşatması, ineklerde mastitise (meme hastalığı) sebep olması ve döl verimini düşürmesi, mısırın süt ineklerinin yemlerinde sınırlı bir oranda kullanılmasını gerektirir. Eğer mısır verilecekse arpa ile ve kırılarak verilmelidir.

Mısır, koyun yemlerinde kullanıldığında daha fazla canlı ağırlık artışı sağlar. Bunun tam olarak uygulanması için yemin küspelerle (yağlı tohumların fabrika artığı) ve kaliteli baklagil kuru otlarıyla takviye edilmesi gerekir.

Darı:

Genellikle yeşil yem bitkisi olarak yetiştirilir. En çok tanınan türü cin darıdır. Darıdaki ham protein oranı %10-13’tür. Ham yağ oranı % 3,5’tir.

Darılar, katanlı türlerinin yemlerine katılır ve severek tüketilir. Sığırlarda canlı ağırlık artışı üzerine olumlu etkileri vardır. Darı rasyonda % 6 civarında olmalıdır. Koyun ve kuzulara kırılmadan verilebilir.

Kesif Yem Nedir ve Kesif Yem Çeşitleri

Baklagil dane yemleri hem insan hem de hayvan beslenmesinde kullanılır. Buğdaygillerden en önemli farkı % 20-45 oranında protein içermeleridir. Baklagillerde bulunan akaloidler nedeniyle gerekli önlemler alınmadığında hayvanlarda önemli zehirlenmelere sebep olabilir.

Baklagillerde ham yağ oranı da oldukça fazladır. Soya fasulyesindeki yağ oranı yulafa göre 4 kattır. Yani % 20 dolaylarındadır. Mineral madde olarak potasyum ve fosfor ilk sırada yer alır.

Hayvanlara verilirken kırılırsa sindirilebilirliği artmış olur. Fakat kırıldığında hayvanlarda şişkinliğe sebep olacağından belli miktarlarda verilmeli ve ani yem değişiklikleri yapılmamalıdır.

En önemli baklagiller; bakla, soya fasulyesi, bezelye, fiğ ve mürdümüktür.

Bakla:

Baklada fazla miktarda protein bulunur. Özellikle buğdaygillerde bulunan proteindeki eksik lizin, baklagillerdeki proteinde yüksek orandadır. Bakla insan ve hayvan beslenmesinde rahatça kullanılır. Baklada ham yağ oranı düşüktür. % 1,3 kadardır.

Mineral madde bakımından baklada fosfor ve potasyum fazla miktarda bulunur. Bakladaki tüm besin maddeleri çok iyi sindirilir. Geviş getiren hayvanların rasyonlarında bakla % 30 kadar olmalıdır. Bakla ile beslenen süt ineklerinde süt miktarı artar, süt yağı oranı azalır. Gebeliğin son dönemlerinde bakla verilmemelidir. Kanatlı hayvanların rasyonlarında kullanılmamalıdır.

Soya fasülyesi:

Günümüzde daha çok yağı için yetiştirilen bir baklagil bitkisidir. Danede % 20 oranındaki yağın yanında % 40’lık protein oranı ile kanatlılarda ve genç hayvanların rasyonlarında rahatlıkla kullanılan bir yem maddesidir. Metionince zenginleştirilen soya, protein bakımından hayvansal kökenli proteinlerden sonra gelir.

Soya A, E ve B1 vitaminleri bakımından zengindir.

Mineral madde olarak fosfor ve potasyumca zengindir.

Soya fasulyesi dane olarak yemlerde pek kullanılmaz. Genellikle soya fasulyesinin küspesi yemlerde kullanılır. Soyanın süt verimine olumlu etkisi vardır. Rasyondaki oarnı % 20’yi geçmemelidir.

Bezelye:

Bezelyenin genel olarak iki türü vardır. İnsan yiyeceği olarak kullanılan bezelye risum sativum L., hayvan yemi olarak kullanılan bezelye ise risum arvense L.dir. Hayvan yemi olarak kullanılan bezelye daha çok yeşil yem olarak yetiştirilir.
Besin madde bakımından bezelye bakladan karbonhidratça zengin, proteince fakirdir. Bezelyenin yağ oranı % 1’dir. Mineral madde olarak fosfor ve potasyum yeteri kadardır. Kalsiyumca fakirdir.

Bezelyenin sindirilebilirliği geviş getirenlerde iyidir. Kanatlılarda daha az sindirilir. Bezelyede acı tat bulunmadığından dolayı hayvanlar tarafından sevilerek tüketilir. Boğaların besisinde günlük 0,5 kg bezelye, et verimine olumlu etki yapar. Koyunlarda her 100 canlı ağırlığa 0,5-1 kg bezelye verilirse et verimine ve kalitesine olumlu etki yapar.

Kanatlılarda % 25 bezelye kullanıldığı zaman rasyon, lizin ve metionince zenginleştirilmelidir.

Fiğ:

Fiğdeki ham yağ ve protein oranı bakladan fazladır. Ham selüloz daha azdır. Fiğin sindirilebilirliği diğer baklagillerden iyidir. Fiğin biraz acı tadının olması ve kabız yapıcı özelliğinden dolayı rasyonlarda belli oranlarda kullanılmalıdır. Süt ineklerinde 3 kg’a kadar kullanılması süt ve süt yağı miktarını etkilememiştir. Besi sığırlarına öğütülerek verilmelidir. Kümes hayvanlarının yeminde % 20’ye kadar kullanılır.

Yağlı Tohumlar

Hayvan beslenmesinde kullanılan bir diğer yem grubu da “yağlı tohumlar”dır. Yağlı tohumlar esas olarak insan beslenmesinde kullanılan yağların üretimi amacıyla yetiştirilir. Direkt olarak hayvan beslenmesinde kullanımı sınırlı düzeyde olur. Fakat yağı alındıktan sonra kalan kısımları çok iyi bir hayvan besin kaynağıdır. Yağlı tohumların yağı alındıktan sonra kalan kısmına “küspe” denir.
Küspeler hem yağ hem de proteince zengindir. Bu nedenle hayvan rasyonlarında vazgeçilmez bir kaynaktır. En önemli yağlı tohumlar; pamuk tohumu, ayçiçek tohumu, susam ve soya fasulyesidir. Soya fasulyesini yukarıda anlattığımızdan burada yer verilmeyecektir.

Pamuk tohumu:

Pamuk, MÖ 3000 yıllarından beri tarımı yapılan bir bitkidir. Geçen yüzyıla kadar sadece liflerinden yararlanılan pamuğun, tohumlarının çok iyi bir yağ kaynağı olduğu anlaşılmış ve insan gıdası olarak kullanılmaya başlanmıştır. Yapılan araştırmalar, pamuk tohumunun iyi bir protein kaynağı olduğunu ve hayvan yemi olarak da kullanılabileceğini göstermiştir.

Pamuk tohumu yağ üretimi amacıyla işlendikten sonra geriye kalan kısmına “pamuk tohumu küspesi” (PTK) denir. Pamuk tohumu küspesi hayvan beslenmesinde iyi bir protein kaynağıdır.

Pamuk tohumu, olduğu gibi hayvan yemi olarak kullanılacaksa tohumu saran kapçık üzerindeki linterle beraber tüketilir. Linter hayvan tarafından değerlendirilemez. Üstelik linter sindirim sistemini tıkar. Linteri alınmış pamuk tohumunda ham selüloz azalır ve diğer besin maddelerinin oranı artar. Tohumdan kapçık ayrıldığı zaman yağ ve ham protein oranı artar.

Pamuk tohumunda “gossypol” denen zehirli bir madde vardır. Bu madde hayvanlar için zararlı olabilir. Hayvan beslemesinde belli oranlarda kullanılmalıdır.

Genelde hayvanlara küspe olarak verilmelidir. Yumurta tavuklarına % 5’ten fazla verilmemelidir. Süt yemine % 10, besi sığırlarına günde 3 kg’ı geçmemelidir. Koyunlara ise günde 300 g’dan fazla verilmemelidir.

Ayçiçek tohumu:

Ayçiçek tohumu, yağ üretimi için yetiştirilen bir bitkidir. Yağı alındıktan sonra geriye kalan artık maddeye “ayçiçeği tohumu küspesi” (ATK) denir. İçindeki ham selüloz oranı kabuk oranına göre değişir. Protein kalitesi ve sindirilebilirliği yüksektir. Geviş getiren hayvanlar tarafından sevilerek tüketilir. Ayçiçeği tohumunda metionin yeterli olsa da lizin açısından fakirdir. Bu nedenle lizince zenginleştirildikten sonra iyi bir hayvan yemidir. Protein oranı % 13-14, yağ % 27’dir.

Süt yemine % 25, pamuk tohumu küspesiyle birlikte verilecekse % 15 oranında rasyona katılır. Besi sığırlarına % 30, genç hayvanlara % 20-25 oranında verilir. Kümes hayvanlarının rasyonlarına lizin takviyesi yapılarak %10- 20 oranında katılır.

Susam:

Yağından yararlanmak için üretilen bir bitkidir. Hoş bir tadı ve kokusu olduğundan, hayvanlar tarafından da severek tüketilir. Diğer küspelere nazaran kalsiyum ve fosforca zengindir. Protein oranı % 20, yağ % 45-46’dır.

İneklere günde 1 kg verilebilir, danalara verilmez, besi sığırlarına 2 kg, besi koyunlarına 300-500 g verilir.

Hayvansal Kökenli Yemler

Kanatlı hayvanların kalsiyum, fosfor ve sentezlenemeyen amino asitlerin eksikliğini gidermek amacıyla yemlere katılır. Üretilmeleri ve saklanmaları çok zordur. Çok çabuk bozulabilir.

Hayvansal kökenli yemler;

  • Et unu: Tavuk yemlerine % 3 oranında katılır.
  • Et-kemik unu: Civciv yemlerine % 3 oranında katılır.
  • Kemik unu: Yumurta tavuklarının yemlerine % 1,5 ve kuzu-buzağı yemlerine % 1 oranında katılır.
  • Kan unu: Yumurtacı civcivlerin yemlerine % 1,5 ve etçi civcivlerin yemlerine % 3 oranında katılır.
  • Balık unu: Lizin, metionin ve yağda eriyen vitaminlerce zengindir. Yumurta tavuklarının yemlerine ve süt ineklerinin yemlerine katılmaz. Kokusu yumurtaya ve süte geçer. Besi civcivlerinin yemlerine % 1,5 oranında katılır.
  • Tüy unu: Tavuk kesim hanelerinden elde edilen tüyler temizlenerek kurutulur ve öğütülür. Yemlere en fazla % 5 oranında katılır.
  • Süt tozu: Pahalı bir yemdir. Yemlere % 5 oranında katılır.

Hayvansal kökenli yemler, protein ve yağ bakımından oldukça zengindir. Yemlere belli oranlarda katılır. Fakat son zamanlarda kullanımları kısıtlanmış ve bazıları tamamen yasaklanmıştır.

Kesif Yemin Temin Edilmesi

Kesif yemler yukarıda anlattığımız gibi protein ve yağ oranı yüksek, hayvan beslemesinde belli oranlarda kullanılması durumunda oldukça faydalı ürünlerdir.

Kesif yemler; üretici firmalardan piyasa araştırması yapılarak ve işletmenin ihtiyacı hesaplanarak satın alma yoluyla temin edilir. İşletmenin ihtiyacı iyi hesaplanmalı zira kesif yemlerin ihtiva ettiği yağ ve protein oranı bozulma riskini arttırmaktadır. Ayrıca saklama koşulları da çok iyi ayarlanmalıdır.

ve Kesif Yem Çeşitleri

Kaba Yem Bitkileri ve Yem Çeşitleri


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Üçgül Yem Bitkisi

Üçgül Yem Bitkisi

Makalede Neler Var ?1 ÜÇGÜL YETİŞTİRİCİLİĞİ1.1 Üçgül Yem Bitkisi Önemi1.1.1 Üçgül Türleri Nelerdir1.2 Üçgül Bitkisel …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.