Çarşamba , Ağustos 29 2018
Son Dakika
Anasayfa / TARIM / Yem Bitkisi Yetiştiriciliği / Kaba Yem Bitkileri ve Yem Çeşitleri
Kaba Yem Bitkileri ve Yem Çeşitleri

Kaba Yem Bitkileri ve Yem Çeşitleri

KABA YEMLER

İyi ve Kaliteli Yemlerin Özellikleri

Yemlere dışarıdan bakıldığında değerleri hakkında kaba bir fikir edinilir. Gerçek değerlerini öğrenmek için yemlerdeki besin maddelerinin analizi yapılmalıdır.

Baklagiller

, gerek insan gerekse hayvan beslenmesinde kullanılan bitkilerdir. , korunga, fiğ ve üçgül gibi hayvan beslenmesinde kullanılan en önemli baklagil yem bitkileridir. Bu otlatma yoluyla, kuru ve yaş ot olarak veya silaj olarak hayvanlara verilebilir.

Baklagillerin önemi:

 Toprağı azotça zenginleştirir.
 Toprağı ıslah eder.
 Su ve rüzgâr erozyonunu önler.
 Arılar için iyi bir bal özü kaynağıdır.
 İyi bir yeşil saha bitkisidir.
 Yeşil gübre bitkisi olarak da kullanılır.

En önemli baklagil yem bitkileri

Kaba Yem Bitkileri ve Yem Çeşitleri

Bitkileri ve Yem Çeşitleri

Yonca:

Dünyada ve ülkemizde tarımı en çok yapılan yonca çeşidi adi yoncadır. (Medicago sativa L.) Besin değeri, verimlilik ve adaptasyon gibi özellikleri bakımından diğer kaba yemlerden üstündür.

Yonca, çiftçilerimiz için oldukça önemlidir. Çok yıllık bir bitki olması ve yılda 4-5 defa biçilmesi yoncanın önemini arttırmaktadır. Yoncaya yapılacak bakım işleri; yabancı otlarla mücadele, hastalık ve haşerelerle mücadele, sulama ve gübrelemedir.

Hasat zamanı, yonca tarlasındaki bitkilerin % 10’unun çiçeklendiği zamandır. Biçilen yonca fazla kurutulmamalıdır. Zira yoncanın en değerli yeri yapraklarıdır. Fazla kurutulan yoncanın yaprakları dökülür ve ot değersiz bir hal alır. Az kurutulursa küflenme olur. Bu nedenle dengeli kurutmak ve hemen balyalamak önemlidir.

Fiğ:

Dünya üzerinde yetişen 150 kadar fiğ (Vicia) türü vardır. İlk olarak tarımı yapılan fiğ türleri; adi fiğ (vicia sativa) ve bakladır ( vicia faba).

Fiğler hem sulu hem de kıraç şartlarda yetişebildiğinden her yerde yetiştirilmesi mümkündür. Bu nedenle suyun olmadığı yerlerde tarla ekimi amacıyla en uygun bitkilerden biri de fiğdir.

Ot verimi ve otunun kalitesi de iyi olduğu için iyi birer yem bitkisidir. Uygun devrede biçilen fiğ otu, yonca kadar ham protein ve ham kül ihtiva etmektedir.

Fiğler kaba yem olarak kullanıldıkları gibi yüksek oranda protein ihtiva eden tohumları, kesif yem olarak da kullanılabilir. Fiğ türlerinin gerek otları gerekse tohumlan iyi bir hayvan yemidir.

şunlardır:

 Yaş veya kuru ot üretmek
 Dane yem üretmek
 Yeşil gübre bitkisi olarak kullanılır.
 İyi bir münavebe bitkisidir.
 Mera bitkisi olarak da kullanılır.
 Silo yemi (silaj) yapımında kullanılır.

60-150 cm arasında boylanır. Adi fiğ, kurağa oldukça dayanıklıdır. Bu nedenle yağışı 300-350 mm olan yarı kurak bölgelerde rahatlıkla yetişir. Kuraklık fazla olursa verim düşer ve genel olarak kayıplar yaşanır. Kuraklığa en fazla dayanıklı fiğler tüylü fiğ, burçak ve mor çiçekli fiğdir.

Fiğler, bir yıllık oldukları için münavebe (ekim nöbeti) sisteminde kolayca yer almaktadır. Çünkü tarlayı bir yıl işgal ederek buğday üretimini aksatmadığı için çiftçiler tarafından tercih edilir. Münavebe sistemine giren fiğler hem kaba yem üretir ve hem de toprağa organik madde ve azot kazandırarak toprak verimliliğini arttırır.

Korunga:

Otunun kaliteli olması, geniş bir adaptasyona sahip olması ve kullanım alanlarının fazla olmasından dolayı korunga çok önemli yem bitkilerindendir.

Korunganın önemli olmasının sebepleri;

 Fakir ve kıraç yerlerde iyi yetişmesi, hem kıraç yerlerin değerlendirilmesi hem de verimli ot elde edilmesi,
 Besleme değerinin çok yüksek olması ve hayvanların iştahla tüketmesi,
 Çiftlik hayvanlarında şişme yapmaması,
 Kışa ve kurağa dayanıklı olması,

 Diğer yem bitkilerine zarar veren zararlıların, korungaya zarar vermemesi,
 Bal arıları için iyi bir kaynak olması,
 Kuru ot üretiminde, mera tesisinde, toprak ıslahında, erozyon kontrolünde, kullanılması,
 İyi bir münavebe bitkisi olmasıdır.

Üçgül:

Çayır üçgülü, ak üçgül, melez üçgül gibi çeşitleri vardır. En fazla üretimi yapılan çayır üçgülüdür. Çok iyi kaliteli otu olduğundan ot üretiminde kullanılır. Diğer yem bitkilerine nazaran gelişme devresi ilerledikçe ot kalitesinde fazla bir kayıp olmaz.

Bol yapraklı ve ince gövdeli olmasından dolayı otu besleyicidir. Buğdaygil yem bitkileriyle karışık yetiştirilmeye uygundur. İklim istekleri bakımından hassastır. Verimli ve drenajı iyi olan topraklarda daha iyi yetişir.

Buğdaygiller

Genellikle yetiştirilen çim, ayrık, yumak ve bromdur.

Çim:

Çimlerin içerisinde yaklaşık 10 tür bulunmaktadır. Bunlardan özellikle iki tanesi ekonomik açıdan çok önemlidir. Bunlar, İngiliz çimi dediğimiz Lolium perenne L. ve İtalyan çimi Lolium italicum’dur.

Her iki çim türünün de ana vatanı Anadolu, Avrupa ve Afrika’nın Akdeniz kıyıları, Asya ve Avrupa’nın ılıman bölgeleridir.

Çim yetiştirmek oldukça yaygındır. Tarımının bu kadar yaygın olarak yapılmasının sebepleri şunlardır:

  • Yüksek verimli olması,
  • Otlatmaya ve biçilmeye dayanıklı olması,
  • Gelişme dönemlerinin uzun olması,
  • Çevre şartlarına uyumlu olması,
  • Diğer otlarla karışık olarak yetiştirmeye uygun olması,
  • Yabancı otlarla rekabetlerinin iyi olması,
  • Fidelerinin hızlı büyümesi,
  • Hayvanlar için kaliteli ot üretiminin iyi olmasıdır.

Çok yıllık çimler; yalnız veya hububat, diğer buğdaygiller ve baklagillerle karışık ekilerek ot üretiminde kullanılır. Kuru ot olarak ekiminde, başakların yarısı polenlerini döktüğünde hasat edilmelidir. Daha sonra otlak olarak da kullanılır. Karışık ekimlerde en fazla uyum sağladığı bitkiler, yonca ve çayır üçgülüdür. Çok yıllık çimler tek olarak ekildiğinde dekarda 550–600 kg kuru ot üretimi elde edilmiştir.

Aynı şekilde tek yıllık çimler de yalnız veya kırmız üçgül ve tüylü fiğ gibi baklagillerle birlikte ekilerek ot üretimi amacıyla kullanılır. İlk biçim başaklanma döneminde yapılır. Daha sonraki biçimler iklime, toprağın yapısına, azotlu (N) gübrelemeye bağlıdır. Yılda 2-6 defa biçilebilir. Bu biçimlerden toplamda 800-2000 kg kuru ot elde edilir.

Ayrık:

Ayrık otu genellikle dünyanın serin iklim bölgelerinde yetişir. Otlak ayrığı, kır ayrığı, mavi ayrık ve yüksek otlak ayrığı bilinen en önemli ayrık türleridir. Yaklaşık 150 kadar türü vardır. Türlerin yaklaşık 2/3’ü Asya-Avrupa, 1/3’ü ise Kuzey Amerika kökenlidir. En önemlileri; otlak ayrığı, kır ayrığı, mavi ayrık ve yüksek otlak ayrığıdır.

Yem bitkisi olarak ayrık otlarından çok değişik şekillerde yararlanılır. Çok sağlam kök sistemine sahip olmalarından dolayı erozyonu önlemede büyük başarı sağlar. Özellikle bizim ülkemizde otlatma, hem çok erken başlar hem de ağır otlatma yapılır. Bu şekilde bir otlatma meraları fazlaca yormakta ve zayıflatmaktadır. Mera tesisinde veya meraların iyileştirilmesinde ayrık otlarından faydalanılır.

Çok lezzetli ve besleyici olan otlarını hayvanlar severek tüketir. Hayvancılık sektöründe vazgeçilmez bir bitkidir.

İlkbaharda ve sonbaharda serpme veya sırayla ekilir. Tohum için 90-100 cm aralık bırakılır. Tohumlar 2-3 cm derine ekilir. Serpme ekimde dönüme 3-4 kg, sıralı ekimde 1,5 kg tohum ekilir.

Özellikle otlak ayrığı, 25 yıl ekonomik ömre sahiptir. Bu bakımdan oldukça verimli bir bitkidir. Biçim, başaklanma sonu veya çiçeklenme başlangıcında yapılır. Biçim, 5 cm yükseklikten yapılmalıdır.

Karışık ekimlerde biçim, karışık olarak ekilen bitkinin çiçeklenme durumuna göre yapılır. Yonca ile ekilirse yoncanın %10’u çiçeklendiğinde, 7.5 cm yükseklikten biçilir. Korunga ile birlikte ekilirse korunganın % 50’si çiçeklendiğinde, 10 cm yükseklikten biçilir.

Yumak:

Dünyanın serin ve ılıman bölgelerinde yetişir. Kökenini bu bölgelerden alan yumağın, yaklaşık 100 kadar türü bilinmektedir. , kamışsı yumak kırmızı yumak ve koyun yumağı bilinen en önemli yumak türleridir.

Yumak türlerinin bir kısmı çok yıllık, çoğunluğu tek yıllıktır. Tek yıllık olan yumak türleri genellikle yabancı ot özelliğindedir ve tarımsal açıdan önemleri yoktur. Bizim için önemli olan, çayır-mera, tarla yem bitkisi ve yeşil alan bitkisi olarak yetiştirilen ve kullanılan yumak türleridir.

Yumak otları, ot üretimi amacıyla yalnız olarak yetiştirilebilse bile çoğunlukla baklagillerle karışık ekilmektedir. Toprak ve iklim koşullarına göre değişmek üzere yumak otları ile karışıma girebilecek uygun baklagil türleri yonca, çayır üçgülü, melez üçgül, ak üçgül, gazal boynuzu vb. bitkilerdir.

Yüksek Çayır Yumağı:

Yüksek çayır yumağı istilacı, çok yıllık bir yem bitkisidir. Ayrıca sık biçim yapmak ve otlatmak, yoğun çim oluşmasını sağlar. Bu özelliğinden dolayı ağır otlatmaya ve mera tesisine uygundur. Ot kalitesi ilkbahar sonu ve yaz aylarında çok düşüktür. Fakat sonbahar otu oldukça değerlidir. Tek başına yoğun olarak otlatılması hayvanlarda bazı rahatsızlıklara neden olmaktadır. Derin kök sistemine sahip olması, toprak muhafazası açısından da önemli bir bitkidir.

Ot verimi, otunun kalitesi ve besin değeri oldukça yüksek olan kırmızı yumak, otlatmada veya ot üretiminde kullanılır. Ortalama olarak dekardan 700 kg kuru ot elde edilir. Kurağa, soğuğa ve otlatılmaya dayanıklılığından dolayı mera tesisinde kullanılır. Doğu Anadolu Bölgesi’nin kıraç ve meyilli yerlerinde, ağır otlatılan meralarda kendiliğinden de çoğalabilmektedir.

Yumak otları, baklagil yem bitkileriyle birlikte ekilmişse ilk yıl iyi bir tesis gereklidir. Otlatma veya biçimden önce iyi bir kök sisteminin gelişmesi gerekir. Otlatma veya biçim için bitkiler 15-20 cm boyunda iken yapılmalıdır. Bitkiler, 7-10 cm’den daha aşağıdan otlatılmamalıdır.

Kuru ot üretmek amacıyla biçimin, karınlanma döneminde yapılması gerekir. Yüksek çayır yumağı bu devrede kaliteli ot verir. Fakat kalite, salkımlaşmanın başlangıcıyla birlikte düşer. Biçimden sonra uygun azot (N) gübrelemesi ile tekrar gelişimi çok iyidir. Verimi dekarda 700-1150 kg civarındadır. Kırmızı yumak, dik geliştiği için ve otunun kaliteli olmasından dolayı yalnız veya yonca ve çayır üçgülü ile karışık ekilerek ot üretiminde kullanılabilir. Genellikle dekardan ortalama 700 kg kuru ot elde edilir.

Brom:

Brom türlerinin çoğunun ana vatanı Asya, Avrupa ve Amerika’dır. Dünyanın serin ve ılıman bölgelerine dağılmış yüz kadar türü bulunmaktadır. Bunlardan en çok bilinenleri tarla bromu, dik brom, dam bromu, parlak brom ve kılçıksız bromdur. Kültürü yapılan bromlar içerisinde en geniş oranda kullanılan ve yem bitkileri içerisinde büyük öneme sahip olan bitki, kılçıksız bromdur. Tüm çiftlik hayvanları için lezzetli bir yemdir. bol yapraklı, rizom meydana getiren çok yıllık bir serin mevsim yem bitkisidir. Çiçekli sap uzunluğu 80-120 cm kadardır.

Kılçıksız brom yetiştirmenin birçok avantajı vardır. Bunlar;

 Derin kök sistemine sahiptir.
 Kuraklığa ve sıcaklığa dayanıklıdır.
 Uzun ömürlüdür.
 Yoğun bir çim tabakası oluşturur.
 Sert kışlara dayanıklıdır.
 Büyümenin ileri devrelerinde bile otu lezzetlidir.
 Yüksek kalitede kuru ot ve otlakiye oluşturur.
 Yonca ve çayır üçgülü ile birlikte kolaylıkla yetiştirilebilir.
 Yoğun çim tabakasından dolayı su alımı fazladır.
 Azot uygulanmasına; bataklık yem kanyaşı ve yüksek çayır yumağından az, kelp kuyruğu ve çayır salkım otundan fazla cevap verir.
 Yetişme mevsimi boyunca birçok buğdaygilden daha fazla yeşil kalır.
 Tohum üretimi iyidir.
 Tohumları ucuzdur.

Kılçıksız bromun avantajlarının yanında bazı dezavantajları da vardır. Bunlar;

 İlk tesisi yavaştır.
 Tohumları kaba kavuzlu olduğu için ekimi zordur.
 Azot eksikliğinde keçeleşir.
 Sürekli ve ağır otlatmayla zayıflar.
 Azot uygulanmazsa veya baklagillerle karışık ekilmezse verimi düşüktür.
 Biçimden sonra tekrar büyümesi domuz ayrığından düşüktür.
 Alkali toprakları sever.
 Drenajı zayıf toprakları sevmez.

Erken ilkbaharda bitki yapraklanır ve rizomlarda büyüme noktaları oluşur. Bu devrede yapılan hafif bir otlatma, bitkilere zarar vermez ancak rizomların uzamaya başladığı devrede otlatma yapılmamalıdır.

Bitkiler, dipten biçilmemelidir ve ağır otlatılmamalıdır. Çünkü bitkiyi besleyen kısımlar zarar görür. Bundan sonra yeni sürgünler, büyümeye başlayacak kadar güce sahip olamaz.

Bitkinin salkım gösterme döneminde taçlardaki tomurcuklar da büyümeye hazırdır. Biçimin bu zamanda yapılması, kaliteli ot verimi yanında kurak ve sıcak yaz aylarından önce ikinci bir büyümeye de imkân sağlamış olur. Birinci biçimden sonraki biçimlerde salkım görülmez. En yüksek kuru ot ve ham protein verimleri, çiçeklenme başlangıcında elde edilmiştir.

Eğer kılçıksız brom bir baklagil ile karışık ekilirse, biçim zamanı baklagile göre ayarlanmalıdır. Yonca ile karışık ekimde, yoncanın çiçeklenme başlangıcında, çayır üçgülü ile birlikte ekiminde ise çayır üçgülünün % 30-65’nin çiçeklendiği döneminde biçilmelidir. Biçim, 2,5 cm yükseklikten yapılmalıdır. Kılçıksız bromun donlardan sonraki otu da lezzetlidir.

Samanlar

Samanlar; danelerinden yararlanılan bitkinin, harmanlandıktan sonra geriye kalan ufalanmış sap ve yapraklarıdır. Samanlar, diğer kuru otlara nazaran güç sindirilir. Özellikle ham selüloz bakımından zengin olan samanlar zor zamanlarda hayvana tokluk hissi vermesi amacıyla yedirilir.

Baklagil bitkilerinin samanları, diğer bitkilerin samanlarına göre daha besleyici ve ham selüloz bakımından daha zengin ve çayır otu kalitesine sahiptir.

Samanlar, hayvanlar tarafından sevilerek tüketilmez. Bu nedenle daha çok diğer kesif yemler veya pancar posası ile karıştırılarak yedirilir.

Samanlar, hayvanlara yedirilirken içinde yabancı madde olmamasına dikkat edilmelidir. Özellikle küflü olmamalıdır. Küflü samanlar ve diğer yemler gebe hayvanlarda yavru atmaya sebep olur.

Samanların daha besleyici ve yararlı olması için çok ince kıyılmış olmasında fayda vardır. Genel olarak günde sığırlara 2-7 kg, koyunlara 1-2 kg verilebilir. Gebe hayvanlara daha az verilmelidir.

Buğdaygil ve baklagil samanlarının yanında bölgeden bölgeye değişen ve her bölgede yetiştirilen değişik bitkilerin de samanları yapılmaktadır. Haşhaş, ayçiçeği, gibi bitkilerin de samanları yapılmaktadır.

Kaba Yemlerin Temin Edilmesi

Kaba yemler genellikle çayır meralardan uygun zamanlarda biçilir, kurutulur, balyalı veya açık şekilde ot hangarlarına taşınır ve depolanır.

Hayvan işletmelerinde en büyük girdi (en büyük masraf) kaba ve kesif yemdir. Bu nedenle her işletme kendi yemini kendisi yetiştirmelidir. Kesif yemde de yem maddeleri temin edilmeli, mini yem tesisinde üretilmelidir.

İşletmenin, üretimi yapılamayan veya üretilmesi mümkün olmayan yemlere ihtiyacı belirlenir, deponun hacmi hesaplanır ve hesaplamalar sonucu gerekli yem satın alma yoluyla işletmeye getirilir.

Kesif Yem Nedir ve Kesif Yem Çeşitleri


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Üçgül Yem Bitkisi

Üçgül Yem Bitkisi

Makalede Neler Var ?1 ÜÇGÜL YETİŞTİRİCİLİĞİ1.1 Üçgül Yem Bitkisi Önemi1.1.1 Üçgül Türleri Nelerdir1.2 Üçgül Bitkisel …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.