Perşembe , Mayıs 31 2018
Son Dakika
Anasayfa / HAYVANCILIK / Küçükbaş Hayvancılık / Koyun-Keçide Kızgınlığın Toplulaştırılmasında Kullanılan Doğal Yöntemler
Koyun-Keçide Kızgınlığın Toplulaştırılmasında Kullanılan Doğal Yöntemler

Koyun-Keçide Kızgınlığın Toplulaştırılmasında Kullanılan Doğal Yöntemler

KOYUN VE KEÇİLERDE ERKEK ETKİSİ

Koç etkisinin çiftleşme mevsimine, kızgınlığın toplulaştırılması ve döl verimine doğrudan etkisi olduğu bilinmektedir. Özellikle üreme mevsiminin uzun sürdüğü bölge ve ırklar için yıllık çiftleşme programlarının daha kolay yapılabilmesini ve doğumların istenilen zamanda gerçekleşmesini sağlayacaktır. Sürü içinde koçların koyunlarla yıl boyu bir arada tutulması, koyunların mevsimsel östrusa girişini yaklaşık 6 hafta kadar geciktirebilmektedir. Koç etkisinin doğru kullanımı ile kızgınlığın denetim altına alınması, farmakolojik yöntemlere göre daha ekonomiktir. Kızgınlıkların toplulaştırılması amacıyla kullanılan progestagen+ PMSG ve diğer hormon uygulamalarından da mutlaka yararlanılmalıdır. ile ilgili belirli bölgelerde ve az sayıda ırk üzerinde çalışma yapılmıştır. Ayrıca koçların koyunlardan ne kadar uzaklıkta hangi koşullarda tutulması gerektiği çok belirgin değildir. Bu konularda daha fazla çalışma yapılmasına gerek duyulmaktadır.

Koç etkisi, özelikle büyük sürülere sahip Yeni Zelanda ve Avustralya gibi ülkelerde uygulanırken, ülkemizde Doğu Anadolu Bölgesi’nde ortak sürü yönetimi uygulanması nedeniyle yetiştiriciler bilerek ya da bilmeden bu sürülerde koç etkisini kullanmaktadır. Koçlar, çiftleşme mevsiminde sürü içine katılmakta diğer zamanlarda farklı yerlerde tutulmaktadır. Batı Anadolu’da ise ortak sürü oluşturma alışkanlığı olmadığından her sürü içinde koç yıl boyunca kaldığından doğumlar da uzun bir döneme yayılmaktadır. Özellikle birkaç koyunculuk işletmesine sahip bazı köylerde yetiştiriciler, koçları sürüden çıkartıp, üreme döneminde sürüye katarak, doğumların en azından istenilen aylarda gerçekleşmesini sağlamaktadır. Ancak uyarıcı koç kullanılmadığından, aşım performansı yüksek koçların performanslarının düşmesine neden olmakta ve buna bağlı olarak koç etkisinden tam olarak yararlanılamamaktadır.

Ülkemizde Koç Etkisi

Ülkemizde koç etkisinden tam olarak yararlanabilmek için ilk uygulanması gereken ortak sürü yönetimine geçiştir. Birden fazla koyun işletmelerin bulunduğu yerlerde aynı meranın kullanılması, işletmelerin yakın olması gibi nedenlerden dolayı koç etkisi tamamen uygulanamayacaktır. Ortak sürü uygulanması ile meraların daha doğru kullanılması sağlanacak, her ailenin sürüye çobanlık yapması önlenip, az işçilikle daha ekonomik bir üretim gerçekleştirilecektir. Koç katım döneminin kontrol altına alınması ve uyarıcı koçların kullanılması ile çiftleşme mevsimine yakın ya da çiftleşme mevsimi içerisinde istenilen zamanda doğumların toplulaştırılması sağlanacaktır.

Birçok hayvan türünün birbirleriyle olan sosyal interaksiyonlarının (erkek-erkek, erkek-dişi, dişi-dişi) reprodüktif sürece olumlu etki ettiği bildirilmektedir. Bu etkinin de bir çeşit feromonlardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Keçiler üzerinde yapılan bir çalışmada dişilerde seksüel aktivitenin başlamasında rol oynayan ve erkeklerden sentezlenen feromonun “4-etiloktonal” adı verilen bir kimyasalın neden olduğu bildirilmiştir. Özelikle koyun ve keçilerde anöstrus döneminde sürüye erkek katımından sonra LH’nın pulsatil olarak arttığı belirlenmiştir. Ayrıca GnRH’nın düzenli salınımı sonrasında artan östrojen miktarıyla östrusların ve gelişen LH dalgasıyla düzenli ovulasyonların olduğu saptanmıştır. Dişilerde, erkek etkisinin ovulasyon cevabı üzerine etkisi anöstrüs yoğunluğuna göre değişmektedir. Erkek etkisinden sonra şekillenen ilk ovulasyonla korpus luteum gelişir ve progesteron sentezlenir.

Koyun-Keçide Kızgınlığın Toplulaştırılmasında Kullanılan Doğal Yöntemler

Böylece koyunlarda şekillenecek ikinci ovulasyon 19, keçilerde ise 23 gün ertelenmektedir. Ayrıca keçilerde teke katımı ile yapılan senkronizasyon uygulamalarından 5 gün sonra ovulasyonların görülmesinden dolayı bu tip hayvanlarda kısa luteal fazların görülebileceği bildirilmektedir. Koç etkisinde bırakılan ve yedi gün ara ile PGF2α enjeksiyonu yapılan tropikal koyunlarda ikinci PGF2α enjeksiyonundan 48 saat sonra suni tohumlama uygulaması sonucu, 55 saat sonra suni tohumlama uygulanan koyunlar ve intravaginal FGA uygulanan koyunlardan daha yüksek oranda fertilite elde edilmiştir. Yapılan senkronizasyon uygulamalarıyla birlikte erkek etkisinden yararlanılmasının protokole verilen cevabı artırdığı bildirilmiştir. Erkek etkisi uygulama kolaylığı, fazladan iş gücü gerektirmemesi, hormon uygulamaya gerek duyulmaması gibi avantajlarıdan dolayı tercih edilmektedir.

VÜCUT KONDÜSYON SKORU VE BESLENMENİN FERTİLİTEYE ETKİSİ

Koyunlarda folliküler gelişim besin alınımına oldukça duyarlıdır. Follikülogenezis ve ovulasyon oranları beslenme manüplasyonları ile kolayca artırılabilmektedir. Beslenme; follikülün gelişimi, seçilmesi, olgunlaşması ve ovulasyonu üzerine etkilidir. Hayvanın ihtiyacı olduğundan daha az besin alması durumunda negatif enerji dengesi oluşur. Negatif enerji dengesi hipotalamo-hipofizyal aks üzerine etki etmektedir. Bu etkisini hipoinsülinemi, hipoglisemi ve plazma IGF-I düzeyini baskılayarak oluşturmaktadır. İhtiyaçtan daha fazla enerji alınması durumunda pozitif enerji dengesi oluşur. Bu durum kan leptin ve insülin düzeyinde artışlara neden olarak ovaryumu etkiler, follikülogenezisi ve ovulasyonu arttırır. Ayrıca pozitif enerji dengesi hipotalomo-hipofizyal sistem ile ovaryum arasında negatif geri tepkiye neden olan streoidlerin hepatik metabolizmasını değiştirerek follikülogenezisi uyarır.

Koyunlarda kısa süreli 5 gün protein desteği ile birlikte östrus senkronizasyon protokollerinin folliküler gelişim ve hormonal profil üzerindeki negatif etkilerinin ortadan kaldırılması ve fertilite parametrelerine katkı sağlamadığı bildirilmiştir. İntravaginal 20 mg FGA ile tedavi edilen ve vücut kondüsyon skoru ≤2,5 olan sezona bağlı anöstrustaki keçilerde LH konsantrasyonu üreme sezonundaki keçilerden daha düşük belirlenmiştir. Vücut kondüsyon skoru iyi (2,7) olan subtropikal keçilerde östrus ve ovulasyon vücut kondüsyon skoru kötü (1,9) olan keçilerden daha erken başlamaktadır. Vücut kondüsyon skoru ile östrus ve ovulasyonun başlama zamanı arasında negatif bir korelasyon belirlenmiştir.

Aynı grupta kısa ve uzun östrus sikluslarının daha az görüldüğü tespit edilmiştir. Düşük vücut kondüsyon skorlu keçilerde kısa ve uzun östrus siklusları çoğunlukla üreme sezonunda belirlenirken, iyi vücut konsdüsyonuna sahip keçilerde bu sikluslar sezon başında görülmüştür. Vücut kondüsyon skoru kötü olan keçilerde normal ve uzun sikluslarda ovulasyonsuz östrus belirtileri daha yüksek belirlenmiştir. Bu grupta ovulasyonsuz östrus siklusları sezon boyunca dağılmışken, diğer grupta sezon sonunda saptanmıştır. Ovulasyon oranları vücut kondüsyon skoru iyi keçilerde daha yüksek bulunmuştur.

Meze-Herrera ve ark;

Tarafından keçilerde yapılan çalışmada, dışarı- dan besin takviyesinin serum LH düzeyini etkilemediği, insülin düzeyini ise artırdığı tespit edilmiştir. İnsülinin GnRH’dan bağımsız olarak gonadotropinlerin salınımını etkilediği düşünülmektedir. Keçilerde yapılan bir diğer çalışmada ovulatör follikül sayısının ve ovulasyon oranının, ek yapılan grupta (7,5±2,7 ve 4,5±1,0) ek yapılmayan gruptan (4,5±2,6 ve 3,0±0,6) daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ek besinin plazma insülin ve glikoz düzeyini artırdığı saptanmıştır. Fakat plazma östrojen, progesteron ve FSH düzeyleri üzerine etkili olmadığı görülmüştür. Ek gıda verilmesinin endokrin görev dışında intrafolliküler insülin/glikoz düzeyini ayarlayarak ovulatör follikülün gelişimini etkilediği bildirilmektedir.

Koyun-Keçide Kızgınlığın Toplulaştırılmasında Kullanılan Doğal Yöntemler

Sonuç olarak koyun ve keçilerde üremenin denetlenmesinde uygulanan güncel yötemler bu derlemede ele alınmış ve son bilgiler aktarılmıştır. Bu bilgiler ışığında veteriner hekimler ve üreticilerin koyun-keçi yetiştiriciliğinde üremenin denetlenmesinde daha etkin uygulamalar yapabilecekleri düşünülmektedir.


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Koyun ve Keçilerin Besin Maddesi Gereksinimleri

Koyun ve Keçilerin Besin Maddesi Gereksinimleri

Makalede Neler Var ?1 Koyun ve Keçilerin Besin Maddesi Gereksinimleri Nelerdir ?1.1 Koyun ve Keçilerin …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.