Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığının Tanımı ve Önemi

Newcastle- işletme sahiplerinin en korktukları hastalıklar arasında yer alır. Kanatlı hayvanlarda oldukça bulaşıcı, ölümle sonuçlanan, solunum, sindirim ve sinir sisteminde bozukluklar meydana getiren viral bir hastalıktır. Zamanında teşhis konarak gerekli önlemler alınmazsa %90-100’e varabilen ölümlere yol açtığından büyük ekonomik zararlara neden olur.
İnfeksiyona, tavukların yanısıra hindi, güvercin, ördek, kaz, serçe, sülün ve diğer yabani kanatlılarda da rastlanmaktadır. Newcastle hastalığı ihbarı mecbur hastalıklar listesinde yer alır.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı Etkeni

Newcastle hastalığının spesifik etkeni, Paramyxovirus (PMV-1) cinsine ait, negatif polariteli, segmentsiz, tek iplikçikli, zarflı ve RNA karakterinde bir genoma sahip virüstür. Virüsün sadece bir serotipi olmasına karşın değişik patotipleri bulunmaktadır. Birine karşı oluşan bağışıklık, diğerine karşı da koruma sağlayabilir.

Virüs, hasta hayvanların yumurtalarına vertikal olarak geçebilir ve böyle yumurtalardan yapılan aşılara da bulaşabilir. Newcastle virüsünün etrafında bulunan zarfın yüzeyinde peplomerler (hemaglutinin ve neuraminidase) bulunur. Bunlardan birincileri kanatlı alyuvarlarını aglutine eder (hemaglutinasyon).

Virüs, doğal koşullara pek dayanıklı olmamasına karşın, uygun ortamlarda virüsle bulaşık materyaller içinde, direk güneş ışığının ulaşamadığı yerlerde, haftalarca canlı ve infektif kalabilmektedir. Antibiyotiklere duyarsız olan virüs, dezenfektanlardan değişik derecede etkilenir.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı’nın Bulaşma Yolları

Hastalığın bulaşmasında hava yolu önemli bir yere sahiptir. Newcastle virüsü duyarlı konakçıya solunum, sindirim, deri ve göz konjoktivasından girerek hastalık meydana getirebilir. Virüsle bulaşık yem, su, sekretler, ekstretler ve diğer maddeler birer hastalık kaynağıdırlar.

Hastalığın hayvanlara naklinde başta insanlar (bakıcılar, ziyaretçiler vb.) olmak üzere yabani kuşlar (serçe, güvercin, kumru vb.), satın alınarak kümeslere konulan hasta, portör ve gizli ınfekte hayvanlar, kümesin tozlu havasında ve tozlar üzerinde bulunan virüs partikülleri, infekte aşılar, sokucu sinekler, kemiriciler, gaita, diğer canlı ve cansız materyaller (viyoller, malzeme, giyim eşyaları, kamyonlar, çizme vb.) önemli role sahiptir. Hastalık bulunan yakın çiftliklerden kuşlar, kemiriciler, havalandırma bacalarından çıkan tozlar, böcekler, rüzgâr vb. araçlarla kolayca taşınabilir.

Newcastle virüsü hastaların burun akıntılarında, ağızdan gelen sıvılarla ve tıksırıklarla saçılan damlacıklarla, gaita ve yumurtalarla dışarı saçılır. Hayvanların organ ve dokularında virüs bulunabileceğinden, donmuş etler aracılığıyla da bir ülkeden diğerine bulaşabilir. Hastalık her mevsimde çıkabilir ancak stres faktörlerinin fazla olduğu, içinde gizli infekte ve portör hayvanların bulunduğu, koruyucu önlemlere dikkat edilmeyen kümeslerde infeksiyon daha kolay çıkar, yayılır ve öldürücü seyreder. Sürüde yeterli bağışıklığın olmaması veya birkaç duyarlı hayvanın bulunması hastalığın çıkması için yeterli nedeni oluşturur. Göçmen kuşlar ve hindiler de bulaşmada rol oynarlar.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı’nın Belirtileri

Hastalığın inkübasyon periyodu doğal koşullar altında 3-7 gün kadardır. Bu süre virüsün virulensine, giriş yoluna ve konakçının duyarlılığına göre değişebilir.

Hastalığın klinik tablosu (Doyle tipi, Beach tipi, Beaudette tipi, Hitchner tipi) bazı farklar göstermekle beraber genel olarak rastlanan semptomlar şöyle özetlenebilir.

 Gizli enfeksiyonlar (subklinik enfeksiyonlar)

Çok tehlikeli olan bu formlarda, hayvanlarda herhangi bir klinik belirtiye rastlanmaz. Ancak, böyle hayvanlar virüsü saçtıklarından çok tehlikelidir. Kronik hastalarda da benzer durum söz konusudur. Böyle hayvanlar kümeslerde her zaman hastalığın çıkış ve yayılışında rol oynar.

 Klinik belirtilerin görülebildiği formlar

Hastalarda; durgunluk, iştahsızlık, zayıflama, tüylerde kabarıklık, yumurta veriminde azalma, ishal, hızlı ve hırıltılı solunum, başın sağa-sola, yukarı-aşağı inmesi, tikler, tortikolis, kanatların düşmesi, bacaklarda felçler, öksürük, tıksırık, burundan ve gözlerden akıntıların gelmesi, yumurtaların dış ve iç kalitesinde bozukluklar gözlenebilir ancak bütün klinik belirtilen hepsini bir hayvanda gözlemlemek mümkün değildir. Böyle durumların görülmesinde esas faktör virüs (virulens, miktar, giriş yolu) ve konakçıya (yaş, ırk, genetik, bağışıklık, vb.) bağlıdır.

Otopside, bezel midede ve bağırsaklarda kanamalar, bağırsakta ülserler, solunum sistemi mukozasında hiperemi ve kanamalar ve kanlı mukoid salgı, hava keselerinde bulanıklık, matlaşma ve kalınlaşma, kalp kasında kanama odakları, yumurta foliküllerinde kanamalar başlıca rastlanan patolojik bozukluklar arasındadır.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı’nın Teşhisi

İnfeksiyonun teşhisi amacıyla hasta hayvanlardan yeteri miktarda laboratuvara gönderilir. Burada hastalığın klinik tablosu ile ölen veya öldürülenlerin otopsi bulguları, yapılan izolasyon, identifikasyon ve serolojik yoklamalar ile birlikte değerlendirilerek karar verilir. Yeni ölmüş olanlar, sadece otopsi tablosunu incelemek ve zorunluluk varsa marazi madde almak için kullanılabilir.

Ayırıcı teşhis için Newcastle’a benzeyen bazı hastalıklar (İnfeksiyözcoryza, İ.sinusitis, Mycoplasmosis (CRD), , İ.bronchitis, İ.laryngotracheitis, Çiçek, Marek, Vitamin A noksanlığı gibi) hastalıklar dikkate alınmalı ve bunlardan ayrılmalıdır. Yumurta kalitesindeki bozulmalar yönünden de EDS-76 ve IB ile benzerliği vardır. Klinik tablo ve otopsi bulguları Avian İnfluenza (tavuk vebası) ile benzerlik gösterir.

Laboratuvarda yapılacak muayeneler, etkenin izolasyonu, identifikasyonu, serolojik yoklamalar (HI, NT vb.), ile gerekirse deneme hayvanlarına yapılacak inokülasyonları kapsamaktadır. Tavuk, hindi, ve diğer kuşlardan NDV rutin izolasyon için, numuneler trakea ve kloaka sürme ile elde edilmiştir. Virüs akciğer, beyin, dalak, karaciğer ve böbrekler izole edilebilir.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı’yla Mücadele

Newcastle viral bir etken olduğu için antibiyotik ve kemoterapötiklerle sağaltımı yapılamaz.

İhbarı mecburi hastalıklardandır. Hastalık çıktığında Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nca yayımlanan “Kanatlılarda Yalancı Tavuk Vebası Hastalığına Karşı Korunma Ve Savaş Yönetmeliği”uyarınca işlem yapılır.

Hastalık çıktığında; infeksiyon kümeslerde tektük olgular halinde ise, hastalar ile hasta görünümlü olanlar hemen ayrılır. Geri kalanlara aşı yapılır. İnfeksiyon yayılma eğilimi gösteriyorsa, ölenler de fazla ise, hastalar ve hasta görünümlü olanlar ayrılarak geri kalanlar kasaplığa sevkedilir. Hiç hastalık çıkmayan kümesler, eğer aşılı değillerse hemen aşılanırlar. Hastalık çıkan ve aşılanan kümesteki hayvanlar, eğer varsa dezenfekte edilirler.

Stres faktörleri ortadan kaldırılır. İyi bir bakım ve besleme uygulanır. Kümeslerde biyogüvenlik önlemleri uygulanır.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı Aşılamada şu hususlara dikkat edilmelidir.

 Aşı saklamada ve taşımada tavsiye edilen koşullara uygun davranılmalıdır.
 Aşı flakonu doğrudan güneş ışığına maruz kalmamalıdır.
 Çiftlikte özel aşı takvimi için veteriner hekime danışılmalıdır.
 Sadece sağlıklı hayvanlar aşılanmalıdır.
 Aseptik önlemlere uyarak seyreltici madde ile canlı aşıları sulandırın ve 2 saat içinde kullanılmalıdır.
 Canlı aşıların içme su ile uygulamasında kullanılan suda kimyasal dezenfektanların olmadığından emin olunmalıdır.
 Diğer aşılarla karıştırılmamalıdır.
 Yanlışlıkla kendinize enjeksiyon yaparsanız, derhal doktorunuza danışınız.

Newcastle Hastalığı Yönetmeliği gereğince koruma alanında uygulanan önlemler aşağıda belirtilmiştir.

 Alan içerisinde kümes hayvanı olan tüm işletmeler belirlenir.

 Kümes hayvanı olan tüm işletmelere düzenli aralıklarla kontroller yapılır, gerekiyorsa laboratuvar incelemesi için numune alımı da dâhil olmak üzere bu kümes hayvanlarının klinik muayenesi yapılarak bu kontrollerin ve bulguların kayıtları tutulur.

 Tüm kümes hayvanları yaşadıkları bölmelerde ya da izole olacakları bir yerde tutulur.

 İşletmenin girişinde ve çıkışında uygun dezenfeksiyon işlemleri yapılır.

 Alan içerisinde kümes hayvanları, bunların karkasları ve yumurtalarıyla uğraşan kişilerin hareketleri ile kümes hayvanlarını, bunların karkasları ve yumurtalarını taşıyan araçların hareketleri, ana otoyollardan ve demiryollarından transit geçiş dışında yasaklanır.

 Yetkili otorite nakliye izni vermediği sürece, kümes hayvanlarının ve kuluçkalık yumurtaların bulundukları işletmeden uzaklaştırılması konusunda aşağıdaki yasaklamalara uyulur.

 Tercihen enfektealanda yer alan bir kesimhaneye veya bu mümkün değilse yetkili otorite tarafından koruma alanı dışında gösterilecek bir kesimhaneye derhal kesilmek üzere götürülecek kümes hayvanları resmi veteriner hekim tarafından veya onun gözetiminde mühürlenen araçlarla taşınır.

 Birkaç günlük civcivler ya da yumurtlamaya hazır piliçlerin gözetim alanı içerisinde, başka kümes hayvanı içermeyen bir işletmeye gönderilmeleri için imkân yoksa yetkili otorite sözü edilen civcivlerin ve piliçlerin gözetim alanı dışında bir işletmeye gönderilmelerine izin verebilir.

 Kuluçkalık yumurtalarının yetkili otorite tarafından belirlenmiş bir kuluçkahaneye gönderilmesi için sevkiyat öncesinde yumurtalar ve ambalajlarıdezenfekte edilir.

 İzin verilen hareketler resmi kontrol altında yürütülür. Bu hareketlere ancak resmi veteriner hekim tarafından işletmenin sağlık denetimi yapıldıktan sonra izin verilebilir. Nakliye araçları kullanım öncesinde ve sonrasında temizlenerek dezenfekte edilir.

 Kümes hayvanları gübresinin ve kümes atıklarının izinsiz olarak kaldırılması ya da yayılması yasaklanır.

 Kümes hayvanlarının ya da diğer kuşların fuar, pazar, gösteri ya da başka amaçlarla toplanması yasaklanır.

 Koruma alanında uygulanan önlemler, enfekteişletmede ön temizleme ve dezenfeksiyon işlemlerinin yapılmasını takiben 21 gün süreyle uygulanır.

Newcastle-Yalancı Tavuk Vebası Hastalığı Gözetim alanında aşağıda belirtilen önlemler uygulanır.

 Alan içerisinde kümes hayvanı olan tüm işletmeler belirlenir.

 Alan içerisinde kümes hayvanları ve kuluçkalık yumurta hareketleri kontrollü yapılır.

 Kümes hayvanlarının yetkili otorite tarafından alan dışında gösterilecek bir kesimhaneye doğrudan hareketi hariç, ilk 21 gün boyunca alan dışına hareketleri yasaklanır.

 Gözetim alanından kesimhaneye gönderilen kümes hayvanlarının etlerine özel bir sağlık işareti uygulanır.

 Sevkiyat öncesinde yumurtaların ve ambalajlarının dezenfekte edilmesi şartı ile kuluçkalık yumurtaların, yetkili otorite tarafından belirlenmiş bir kuluçkahaneye gönderilmesi hariç, gözetim alanı dışına hareketleri yasaklanır.

 Kümes hayvanları gübresinin ve kümes atıklarının alan dışına hareketleri yasaklanır.

 Kümes hayvanlarının ya da diğer kuşların fuarlarda, pazarlarda, gösterilerde veya başka amaçlarla toplanması yasaklanır.

 Bazı şartlar haricinde kümes hayvanlarının ana otoyollardan ve demiryollarından transit geçişi dışında, nakliyeleri yasaklanır.

 Gözetim alanında uygulanan önlemlerenfekte işletmede ön temizleme ve dezenfeksiyon işlemlerinin yapılmasını takiben en az otuz gün süreyle uygulanır.

 Epidemiyolojik araştırma sonucunun, hastalığın ortaya çıkışının bulaşma belirtileri içermeyen birenfeksiyonnedeniyle olduğunu teyit etmesi durumunda, koruma ve gözetim alanlarının büyüklüğüyle süresi azaltılabilir.

 

 

Paylaşmak önemsemektir!


Yazar: HB_Editör