Pazartesi , Mayıs 21 2018
Son Dakika
İneklere Neden Tuz Verilir
İneklere Neden Tuz Verilir

İneklere Neden Tuz Verilir

İneklerin Tuz İhtiyacı Nasıl Karşılanır

İneklerde  Tuzun Önemi Nedir ?

İneklere Neden Tuz Verilir Eksikliği önemli verim kayıplarına sebep olan ve optimum süt üretimi için kritik öneme sahip maddelerden birisi de tuzdur.

Tuz sodyum ve klor içerir (NaCl2). Bir başka deyişle tuz gereksinmesi deyince Sodyum ve Klorür gereksinmesinden söz edilmiş olmaktadır.

Bu gereksinmelerin yeterince ve uygun şekilde karşılanması zor bir iş değildir. İnekler genellikle fazla miktarda kaba yem içeren rasyonlarla beslenirler. Kaba yemlerde tuzu oluşturan maddelerden sodyumca düşük buna karşın potasyumca (K), zengindir. Bunun sonucu olarak da yüksek süt verimli ineklerde Soyum Klorür eksikliği  hızla gelişebilmektedir.

Yemlere tuz katılması, yemin lezzetini arttırması nedeniyle yem tüketimini de  arttırmaktadır.

Ancak, bazı durumlarda, örneğin sadece kaba yemle besleme veya meraya dayalı besleme yapıldığında yalama taşları veya kaya tuzları kullanılması da, tuz ve mineral madde eksiklerinin kapatılmasında yararlı olur.

İneklerde Tuz Eksikliği Etkileri Ve Belirtileri Nelerdir ?

Tuz eksikliğini belirlemek amacıyla rasyona katılan tuz miktarı sınırlandırılmış ve dört gruba farklı miktarda tuz eklenerek etkiler incelenmiştir. Önceki dönemlerinde yaklaşık 14 bin pound süt veren bu ineklerden hiç ek tuz almayan grup günde su içinde gelen 10-15 gram tuza rağmen 7500 pounda kadar süt veriminde düşme olduğu belirlenmiştir (Çizelge 1).  Bu deneme sonuçları optimum süt verimi için rasyon da sodyum klorid sağlanmasının önemini göstermektedir.

Sodyumdan ayrı olarak, klorid eksikliği konusunda yapılan bir diğer çalışmada ise, süt inekleri  %10, %27 ve %45 klorid içeren rasyonlarla beslenmişler ve 4 hafta sonra kuru madde alımlarının önemli derecede azaldığı, 8. haftada canlı ağırlıklarının 575 kg dan 476 kg a gerilediği ve %10 klorid eklemesi yapılan grubun günlük süt verimin 27.7 den 19.4 kg a düştüğü bildirilmektedir. Klorid eksikliği durumunda gözlenen diğer belirtiler ise lethargy, hypophagia, emaciation, hypogalactia, constipation, cardiovascular depression ve bir miktar su kaybı olarak belirlenmiştir. İneklerin diğer ineklerin idrarını içme, tahta ve metal benzeri malzemeleri yalama gibi farklı davranış paterni gösterdikleri belirlenmiştir.Bu deneme sonuçları da, sağmal ineklerde klorid eksikliğinin önemli problem yaratabileceğini göstermektedir. Sağmal ineklerde günlük klorid gereksinmesi %0.18-0.27 olarak verilmektedir.

Tuz eksikliği, bazı inekler yem alımını tamamen durduracak seviyeye gelir.Yem alımı düştüğü için süt verimi de  düşer. Yine ileri aşamalarda kıllarda kabarma, üşüme, halsizlik anormal kalp aktivitesi, düşük vücut sıcaklığı ( en düşük 35.7 kadar), görülür. Sonuç ölüme varabilmektedir.

İneklere Neden Tuz Verilir
İneklere Neden Tuz Verilir

Bir İneğe Günlük Ne Kadar Tuz Verilmelidir

Laktasyondaki ineklerin günlük tuz gereksinmesi 60-90 gr. kurudaki ineklerin ise  30-31 gr. kadardır. Ancak, ineğin tuz gereksinmesi, verim düzeyi, vücut ağırlığı ve verilen rasyonun içeriği gibi faktörlere göre değişir.  İneğe sağlanacak tuz miktarında bu hususlar göz önüne alınmalıdır.

Sağmal bir ineğin yaşama payı, günlük tuz gereksinmesi   her 100 kg. canlı ağırlığa  4 – 6 gr/gün ’dır. Bu yaşama payına ek olarak ürettiği her kilogram süt içinde ek  tuz gereksinmesi bir litre süt verimi için 1,5 – 1,8 gr tuz ek olarak verilmelidir.

Gebe İneklere Tuz Verilir mi ?

Gebe ve ayrıca doğuma az süre kalan inekler süt veriyorlarsa sütten kesilmelidirler. Laktasyonu sona eren veya sağımı durdurulan ineklere “kuruda” veya “kuruya çıktı” denir. Kurudaki ineklerde meme ödemleri olmaması için tuz gereksinmesinin %25 daha azı ile beslenmesi önerilmektedir.

Yeni Doğum Yapmış İneklere Ne kadar Tuz Verilir

Laktasyonun ilk dönemlerinde olan  ineklerde bu konu ayrıca önem taşır. Çünkü, bu dönemde sağmal ineğin aldığı yemler kaybettiği enerjiyi karşılamaya yetmez ve vücut rezervlerini bu amaçla kullanır ve bu dönemdeki verimi için vücut kaynaklarını kullanmış olur. Yeni doğum yapmış ineklerde rasyona NRC nin önerisinden daha fazla tuz eklemenin süt verimi ve kuru madde tüketimini artırdığı bildirilmektedir. Eğer ineğin doğumu sıcaklık stresi koşullarında gerçekleşirse bu gereksinmelere daha çok dikkat etmek gerektiği de açıktır.

İneklerin Tuz İhtiyacı Nasıl Karşılanır

Doğal yemler, süt sığırların gereksinmesini karşılayacak kadar tuz içermezler.  Buna karşın, et unu, et-kemik unu vs gibi hayvansal orijinli yemler tuz içerirler. Ancak, bu günkü koşullarda sığır rasyonlarında hayvansal orijinli yemler pek yer almamaktadır.

İneklerin içtikleri su da normalen günde 10-15 gr kadar tuz içerir (Anonim, 1999). Böylece az da olsa bir miktar tuz bu şekilde karşılanmış olur.

Kesif veya karma olarak hazırlanan bazen ‘fenni yem’ veya ‘fabrika yemi’  adı verilen yemlere  % 0.5- 1.0 (Foley at all.,1972) tuz katılmak suretiyle gereksinme karşılanır.

Kurumadde esasına göre rasyon NaCl içeriğine süt sığırının toleransı geniştir. Rasyonda %0.11 den 1.20 ye kadar benzer sonuç alınabilmekle beraber optimum sonucun, 0.70-0.80 oranında eklendiğinde elde edildiği bildirilmektedir.

İneklere Neden Tuz Verilir

NRC standardına göre, süt sığırlarının rasyonda tuz gereksinmesi karşılamak için rasyona kuru maddenin %0.46’sı NaCl eklenmesinin %0.18 oranında sodyum ihtiyacını karşılayacağı belirtilmektedir. Rasyona %0.46 NacCl katılması ile ayrıca %0.30 klorid gereksinmesi de karşılanmış olmaktadır.    Nitekim birçok araştırıcı, kesif yeme  % 1 tuz katılmasının yeterli olacağını bildirmektedirler. Kesif yeme % 1 tuz katılması rasyonda kaba yem de olacağı için sonuçta yaklaşık  %0.45 -% 0.50 kadar oranı bulur.

Ancak sıcaklık stresi gibi koşullarda, sığırın tuz gereksinmesi  NRC standartlarında bildirilen bu değerlerin üzerine çıkmaktadır. Sığır bu gibi ortamlarda normal tuz kaybına ek olarak terlemeyle de bir  miktar tuz kaybetmektedir. Buna birde sıcaklık stresi koşullarında aşırı su tüketimi ve aşırı idrar yapma da eklenince idrar ile sodyum kaybı  da eklenmektedir.

Rasyona Ne Kadar Tuz Katılır

Rasyona kurumaddenin %1 düzeyinde tuz eklemek ile %0.4 sodyum gereksinmesinin karşılanmış olacağı belirtilmiştir. Günde 19 kg kurumadde tüketen bir ineğin, rasyonundaki sodyumun  %0.18 den %5 e çıkarılması ile bu ineğin günde  0.154 kg daha fazla tuz tüketmesi sağlanmış olacaktır.

Bu extra tuzun günde maliyeti 2 sent (32.000 TL)  sent  olmaktadır. Daha önce yapılmış çalışma sonuçları esas alınarak maliyet hesabı yapıldığında, günlük 1.816 kg extra süt üretimi 320.000 –480.000 TL( 20-30 sent) artı gelir demektir.

SİLAJ YAPIMINDA TUZ KATILMASI GEREKLİ Mİ ?

Silaj katkı maddeleri arasında tuz yer almamakla beraber birçok yetiştirici silaj yapımında % 1-1.5 oranında tuz kullanmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken çok önemli konu, bu % 1 – 1.5 oranının neyi ifade ettiğidir. Silajı yapılan bitkiler % 25-30 KURU MADDE  içerirler. Tarladan gelen kısmen soldurulmuş yeşil materyalin %1-1.5’u kadar tuz katılması doğru olmayıp, bu materyalin KURU MADDESİNİN %1- 1.5’u  kadar tuz katılması doğru olmaktadır.

YALAMA TAŞI VE KAYA TUZU YARARLI MIDIR ?

Süt ineklerinin tuz ve mineral madde gereksinmelerini karşılamak üzere, özel sıkıştırılmış rulo şeklinde hazır satılan “yalama taşları” kullanılabilir  (Resim 2). Bu taşlar, ortasındaki delikten yararlanılarak, uygun bir yere bağlanabileceği gibi yemliklere de konulabilir. Yalama taşları, süt ineklerinin rasyonların da  olası mineral madde ve tuz eksikliklerini yeterince karşılayacak  maddeleri içerir.  Bunların entansif işletmelerde sürekli kullanılmasında fayda vardır.

Yalama taşı kuruda ki ineklerin ve düvelerin tuz gereksinmesini karşılamada da yeterlidir.

Kaya tuzu” olarak bilinen işlenmemiş tuz blokları da doğal tuz olup Sodyum Klorür ve diğer bazı maddeleri içermektedir. Bu tuz kalıpları uygun büyüklükte parçalanarak  yemliklere konulduğunda, tuz eksikliğinin kapanmasında yararlıdır.

İneklere Fazla Tuz Verilirse Ne Olur ?

Sığırların tuza toleransının fazla olması nedeniyle tuz toksikasyonuna (zehirlenmesine) ender rastlanır. Alınan fazla miktardaki tuz bağırsaklardan kana çabucak geçerek böbreklerden süzülüp idrarla dışarı atılırlar. Ancak sığırın vücudundaki fazla miktarda aldığı tuzu dışarı atabilmesi, sığırın içebileceği yerde serbest ve temiz olarak içme suyunun sağlanmış olmasına bağlıdır (Gill, 2001). Basitçe söylemek gerekirse rasyonda en çok % 2  tuz bulunabilir. Bu oran yüksek olmakla birlikte zararlı değildir. Yeterli ve serbest su sağlandığı sürece sığırlar bu oranın da üstündeki tuz miktarını tolere edebilirler.

Özellikle gebeliğin son dönemlerinde fazla tuz alımı meme ödemlerine neden olabilmektedir. Bu nedenle bu dönemde tuz gereksinmesinin altında besleme yapılması önerilmektedir.


Hakkında HB_Editör

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.