Salı , Ağustos 28 2018
Son Dakika
Anasayfa / HAYVANCILIK / Büyükbaş Hayvancılık / Sığırlarda Boynuz Köreltme
Sığırlarda Boynuz Köreltme

Sığırlarda Boynuz Köreltme

Yöntemleri

Sığırlarda işlemi sığır yetiştiriciliğinde oldukça yaygın bir uygulamadır. Serbest ve serbest duraklı ahır sistemlerinde veya hayvanların yakın temasa zorlandıkları diğer her tür sistemde boynuzların köreltilmesi hem yetiştiricilerin, hem de hayvanlara müdahalede bulunan kişilerin güvenliğini sağlar. Ayrıca, boynuz köreltme zaptetme ekipmanları içerisinde veya taşıma sırasında boynuzların kırılmasını bertaraf ettiği, yaralanmaları ve düşükleri azalttığı için hayvanların da yararınadır.

Boynuzların köreltilmesi acı verici bir işlem olduğundan, işlem sırasında bazı önlemlerin alınması gerekir.

Sığırlarda Boynuz Köreltme yapılırken uyulması gereken kurallar

Hayvanların Korunması için Avrupa Konvansiyonu Daimi Komitesi 1988 yılında bazı tavsiyeleri benimsemiştir.

Söz konusu metinde aşağıdaki hususlar belirtilmiştir:

■ 4 haftadan büyük sığırlarda boynuzların köreltilmesi işlemi sığıra lokal veya genel anestezi uygulanarak bir veteriner veya uzman bir kişi tarafından yerine getirilir. Uzman kişiden ne kast edildiği henüz belirlenmemiştir.

■ Henüz 4 haftasını doldurmamış hayvanların boynuz üretme noktasının imha edilmesi işlemi anestezi gerektirmez ve bu konuda tecrübeli kişiler tarafından yerine getirilir.

Sığırlarda Boynuz Köreltme’de Tavsiye edilen iki teknik vardır:

Yakarak köreltme: Kullanılan aletin asgari 10 saniyelik süre içerisinde yeterince yüksek bir ısıyı üretmesi şarttır.

Kimyasal köreltme: Bunun yanı sıra, Fransa’da profesyonel olarak hayvan yetiştiriciliği yapanlar, iyi Yetiştiricilik Uygulamaları Şartı çerçevesinde birtakım tavsiyeler yayınlamışlardır. Bütün sığır yetiştiricilerine yönelik olarak atılan bu ilerici ortak adım günümüzde işletmelerin büyük çoğunluğunda uygulanmaktadır. Buna göre:

■ Boynuz kökünün iyice oluşmasından önce, tercihen 6 haftadan küçük sığırlarda işlemin yapılması tavsiye edilir.

■ Erişkin sığırın boynuzunun kesilmesi durumunda, iyi uygulamalara riayet edilmesi (bandaj, hidrolik malzeme, antaljik ürün tatbiki*) veya bu iş için bir profesyonele başvurulması tavsiye edilir.

■ Hayvanlarda boynuz kesilmesine bağlı gelişen stresin azaltılması için gerekli önlemlerin alınması tavsiye edilir.

Genel olarak, erişkin hayvanların yalnızca başka çare kalmamışsa boynuzlarının kesilmesi yoluna gidilmesi tavsiye edilir. Bu durumlarda bazen yalnızca boynuzun sivri ucunun kesilmesi yeterli olabileceği gibi, hayvanda daha az strese ve başka türden rahatsızlıkların ortaya çıkması riskinin düşmesine neden olur.

Sığırlarda Boynuz Köreltme

Zaptetme, anestezi, kanamanın durması

Boynuzların kesilmesinden önce hayvanın iyice hareketsiz tutulmasının ve gerektiğinde anestezi ve kanamanın durmasının iyi yönetilmesi gerekir.

Hayvanın hareketsiz tutulması birinci dereceden önemlidir. Hayvanı hareketsiz tutma düzeneğinin yapılacak işleme tam uygun olması ve kesim işlemini yapacak kişi ile hayvan için asgari düzeyde tehlike arz etmesi gerekir. Hayvan ne kadar gençse hareketsiz tutulması o kadar kolaylaşır. Özellikle hayvanın başının tamamen hareketsiz durması gerekir.

Hayvan özel bir kafes yardımıyla (kafesin aralıksız yerleştirilmiş kalaslarla örülü duvarları buzağıya güven verecek şekilde hayvanın yanlarına temas etmeli ve hayvanın başını aşağı doğru tutmalıdır) veya böyle bir düzenek yoksa eğer, başı tamamen hareketsiz tutacak donanıma sahip bir düzenekle hareketsiz duruma getirilebilir.

Dört haftadan büyük buzağılarda, hem güvenlik hem de boynuzu köreltecek kişinin rahatı için anestezi uygulanmalıdır. Anestezi bir veteriner tarafından yapılmalıdır. Genellikle (tronküler veya kondüksiyon) lokal anestezi yeterli olur. Anestezi iğnesinin vurulacağı yer (örneğin 10-20 ml lidokain) şakak kemiği çukurunda, gözün dış açısıyla boynuz köküne eşit uzaklıkta, alnın yuvarlak kenarının 1 cm kadar altında ve 6-10 mm derinliktedir. Özellikle geniş boynuzlu hayvanlarda, bu ilk anestezi iğnesine ilaveten, boynuzun arka köküne bir iğne daha vurulabilir. Yalnızca aşırı hassas veya tehlikeli hayvanlar söz konusuysa genel anestezi yapılır.

Erişkin hayvanlarda, boynuzun kesilmesi sırasında meydana gelen kanamaları önlemek için, bir bandaj yerleştirilerek kanın durması sağlanır. Kompresiyonu sağlayacak bandajın (sert bir iplik veya elastik bir bant) ense üzerinde sekiz rakamı gibi halka şeklinde veya biri ensenin çevresinde, diğer ikisi boynuz köklerinin çevresinde olmak üzere üçlü bir bağlamayla yerleştirilmesi gerekir. Bandaj en erken boynuz kesme işleminden 1-2 saat sonra ve en geç 10 saat kadar sonra kaldırılmalıdır.

Genç sığırlarda boynuz köreltme

Burada gerçek anlamda bir boynuz köreltme işlemi yapılmaz. Amaç boynuzların çıkıp uzamasını önlemektir. Bazı düşüncelerin tersine, boynuzun ortadan kaldırılması için tomurcuklanmasının beklenmesi gerekmez. Boynuzlar köklerindeki kan damarlarıyla beslendikleri için, beslenmeleri engellenerek boynuzların çıkması de engellenir. Yapılacak yakma işlemi tomurcuğun kökünde yer alan dokudur, daha derindeki kemik yapısına kadar asla inilmemelidir.

Hayvanın (ve başının) güçlü bir şekilde hareketsiz kalması sağlandıktan ve müdahale edilecek bölgedeki kıllar özenle tıraş edildikten sonra, buzağıların boynuzları kimyasal veya ısıl yöntemlerden biriyle köreltilir. (19.1’den 19.4’e kadarki fotolar).

Kimyasal yöntemle boynuz kesme

Sodyum hidroksitli boynuz köreltme macunu boynuzların çıkacağı noktanın yüzeyini yaklaşık 3 cm çapında örtecek şekilde ince bir tabaka halinde sürülür. işlem sonrasında sürülen yapışkan tabaka kurumaya yüz tutar ve 15-20 gün içerisinde düşer. Bu tekniğin bazı avantajları olmakla birlikte (malzemesi için yatırım gerektirmez, gürültüsüz bir işlemdir) olumsuz yanları daha fazladır:

■ Hayvanın canını çok yakar; steroid içermeyen anti-enflamatuar ilaçların verilmesi tavsiye edilir:

■ işlemli yapan kişi ve hayvan için tehlikelidir: işlemi yapanın işini çok özenli yapması gerekir:

■ Diğer hayvanlar ve özellikle buzağının anası için tehlike yaratır; ananın memelerinde sık sık yanıklar gözlemlenir; buzağının işlemden sonra hiç değilse birkaç saat annesinden uzak tutulması tavsiye edilir:

■ Uygulanması uzun zaman alan bir tekniktir.

Isıl işlem yöntemi ile boynuz köreltme

Bu işlem bir termokoter aletiyle veya boynuz yakma aletiyle yapılır. Aletin ucunun çapı boynuz tomurcuğunun çapına göre ayarlanabilir. Boynuz kökünün çevresine bir hat çekilerek (15-20 mm) tomurcuğun periferal matriksi etkisiz hale getirilir. Boynuzun hiç büyümemesi için buradaki derinin ve kan damarlarının inaktif hale getirilmesi yeterlidir. Isıl işlemle boynuz köreltme aletlerinin birkaç tipi vardır:

■ Elektrikli havyaların (izleyen sayfadaki foto 19.6) olumsuz yanları çoktur: Isınmaları uzun zaman alır, ısı düzeyleri düzenli şekilde tekrar yükseltilmelidir, kesiciye takılmaları gerekir.

■ Gaz tüpüyle çalışan havyaların (izleyen sayfadaki foto 19.5) olumsuzlukları yanında (kullanıldıktan sonra uzun süre sıcak kalırlar ve hava soğuksa zor alev alırlar) olumlu yanları da vardır: kolay taşınabilen hafif bir malzemedir, kısa sürede 600-650 °C dereceye kadar ısınır.

■ “Buddex” tipi seramik başlıklı ve akümülatöre monte edilmiş maşaların olumlu yönleri daha çoktur: Kolay taşınabilen hafif bir malzemedir, seramik başlık sayesinde anında 700 °C dereceye kadar yükselen ısı, çok hızlı bir teknik (3-5 saniye) ve kullanımdan sonra hızlı soğuma.

Erişkin sığırlarda boynuz köreltme

Bir anestezi ilacının ve ağrı kesici bir ilacın verilmesinden ve bandajın yerleştirilmesinden sonra, bir kıl testere yardımıyla (sıkıntılı ve uygulayıcı için yorucu bir yöntemdir, çok sayıda hayvanın boynuzları kesilecekse tavsiye edilmez) veya hidrolik bir boynuz kesme aletiyle (bu yöntemle kesim kolay ve hızlıdır, alet bir traktörün hidrolik çıkışıyla çalışabilir; bu da hayvanların zaten alışık oldukları bir gürültüyü çıkarmanın dışında herhangi bir zarar vermez) boynuzlar kesilir. Elektrikli kesicinin kullanılması tavsiye edilmez.

Sığırlarda Boynuz Köreltme Bakım ve sorunlar

Genç sığırlarda

Boynuzlar kesildikten sonra hayvanın enfeksiyon kapmaması için mutlaka sprey şeklinde bir dezenfektan püskürtülmelidir.

Erişkin sığırlarda

Açığa çıkarılan sinüslerin enfeksiyon kapmaması için, boynuzların kesilmesinden sonra bir antiseptik ilaç ve gerekirse bir (toz, pomat veya sprey) verilmelidir. Kesilen yerin üzerinin gazlı bezle örtülmemesi tercih edilmelidir, böylece yaradan sıvı atılması kolaylaşır ve yaranın iyileşip iyileşmediği daha kolay kontrol edilir.

Boynuzların doğru biçimde kesilmesinden sonra gözlemlenebilen az sayıda kaza ve sorun vardır. Bazen 2-3 gün boyunca hayvanın iştahı azalır ve verimi düşer, ama ciddi bir etki yaratmaz. Dişilerin düşük yapması, kalp krizi ve ikincil kanamalar daha ciddi kazalardan sayılmakla beraber neyse ki çok az gerçekleşirler. En sık görülen sorunlar kesik yaralarına sineklerin hücum etmesi (yaz mevsiminde yapılan boynuz kesimleri), “migren” tipi baş ağrıları ve en çok da sinüzittir (kış mevsiminde yapılan boynuz kesimleri). Genellikle tek taraflı görülen sinüzitler lokal ve genel bir tedaviyle kolayca iyileştirilir.

Bu nedenle aşağıdaki tavsiyelere uyulmalıdır:

■ Yavrulamalarına iki ay kala genç ve erişkin ineklere müdahale edilmemelidir;

■ Sineklerin bolluğu göz önünde bulundurularak, erişkinlerin yaz ortasında boynuzları kesilmemelidir;

■ Don riski varsa ve/veya çok soğuk rüzgarlar esiyorsa boynuz kesimi yapılmamalıdır.

 

 


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Düvelerde Zor Doğum

Düvelerde Zor Doğum

Düvelerde Güç Doğum Düvelerde Zor Doğum Düveler ırkın erişkin haline göre, henüz %75’lik bölümüne gelmiş …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.