Sola Kayma / Sağa Kayma ve Volvulus (Düğümlenme)

İneklerde Mide Sola Kayma / Sağa Kayma ve Volvulus (Düğümlenme)

Şirdenin sıvı ve gaz birikmesi sonucu genişlemesiyle birlikte bu organ anormal bir şekilde yer değiştirir.

Şirden sola kayabilir: Bu durumda, şirden karın duvarı ile işkembe arasına doğru çıkar. Şirdenin sola kayması çok sık görülür (organın yer değiştirdiği vakaların yaklaşık % 90’ı).

Şirdenin karnın sağına kayma vakaları bir volvulus vakasına (şirdenin, bu organın uzun eksenini dik kesen bir eksen üzerinde yer değiştirmesi) doğru ilerleyebileceği olasılığı vardır.

İneklerde Volvulus (Düğümlenme) Sebepleri ve Risk Raktörleri

Şirdenin yer değiştirmesinin kökeninde, fermantasyon gazıyla içerideki sıvının organı genişletecek şekilde birikmesi yatar. Şirden kırkbayırla midenin çıkışı arasında bir hamak gibi gevşek şekilde asılı olduğu için, gazla şişmesi organın yer değiştirmesine yol açar. Şirdenin yer değiştirmesinde pek çok faktör rol oynar: Atoniye (organda sıkılık ve hareket kaybı) sebep olan hipokalsemi, primer ketozis, rasyonda yüksek oranda konsantre yem bulunması, küçük boyutta kıyılmış yemler (doğal ot yerine silajla beslenen inekler), yüksek süt üretimi, plasentanın içerde kalması, yüksek ateş veya bir enfeksiyon odağı (meme iltihabı, metritis, tırnak dibi enfeksiyonu, vb.) özellikle de ineğin buzağılamasının hemen ardından rahmin küçülmesiyle oluşan boşluk. Beslenmenin kesilmesi ve lipidlerin ikincil mobilizasyonu hiperglisemiye ve keton cisimciklerinin ikincil birikimine yol açar.

Gebelik dönemi sonu ve süt verme dönemi başındaki besleme rejimi seyri, doğumun hemen öncesindeki ve hemen sonrasındaki beslenme değişimiyle birlikte, şirdenin yer değiştirmesinde genellikle çok önemli rol oynar.

Sola Kayma / Sağa Kayma ve Volvulus (Düğümlenme)

İneklerde Volvulus (Düğümlenme) Ortaya çıkma şartları ve belirtiler

Şirdenin sola kayması vakalarına esas olarak süt ineklerinde ve genellikle doğum yapmalarını izleyen ilk ayda rastlanır (vakaların % 80’i). Gebelik döneminin sonundaki veya süt verme dönemindeki ineklerde, erkek sığırlarda ve buzağılarda bu tür vakalara çok daha seyrek rastlanır. Fransa’nın Champagne-Ardennes bölgesinde, işletmelerin % 73’ünde (93/127) yapılan taramada tek bir inekte şirdenin yer değiştirdiği görülmüştür. Bir sürüde, aynı kırsal alanı paylaşan süt inekleri arasında pek çok şirden kayması vakası görülüyorsa, bunun sebebi işletme şartlarındaki, özellikle beslenme düzenindeki anormalliklerdir.

Şirdenin yer değiştirmesiyle ilgili belirtiler belirgin bir iştah kaybıyla başlar (özellikle konsantre yemlere karşı) ve hemen öncesinde veya yanı sıra süt üretiminde düşüş gözlenir. Birkaç gün sonra hayvanın karnı içine çöker (boş işkembe). Kimi vakalarda, şirden sola kayıp çokça yukarı çıkmışsa, hayvanın sol açlık çukurunda, son kaburganın arkasında bir şişlik görülebilir (foto 23.1 ve 23.2). Geviş getirme durduğu için dışkılama sıklığı ve miktarı azalır, dışkı parlak, ince dilimler halinde, bazen de ishale yakın görüntüdedir. Ketozise bağlı olarak bazen hayvanın nefesi elma gibi kokabilir.

Şu nokta önemlidir: Süt verme dönemi başında sık görülen kimi hastalıklar (plasentanın atılamaması, rahim ve meme iltihabı) şirdenin kaydığını maskeleyebilir. Bu durumda şirden kayması ancak hayvanın tam muayeneden geçirilmesiyle anlaşılabilir.

Şirden kayması tedavi edilmediği takdirde, kayma sola doğru olmuşsa hastalık haftalarca ilerler ve hayvan git gide zayıflar ve gücünü kaybeder.

Volvulus durumunda, sığır şoka girer (gözü içeri çökmüş, derisi soğuktur), beslenmeyi kestiği için mide gözlerinden besin geçişi de durur. Ender olarak kolik (sancı) görülür. Hayvanın karnı önce sağ taraftan sonra sol taraftan şişer. Uzaktan bakıldığında, bu belirtilerin bir bağırsak tıkanması vakasından veya körbağırsak genişlemesi-bükülmesinden ayırt edilmesi zordur. Bu, hemen müdahale edilmesi gereken ve önemli “canlandırma” araçları gerektiren acil bir durumdur. Hayvan 1-3 gün içinde sıvı kaybından, elektrolit ve asit-baz dengesizliğinden (ciddi hipokloremi [sodyum klorür kaybı], hipokalemi [potasyum kaybı] ve metabolik kan alkalozu) ölür.

İneklerde Volvulus (Düğümlenme) Tedavisi

Tedavinin amacı şirdeni normal konumuna getirmek, yeniden kaymaması için sabitlemek ve bu duruma bağlı komplikasyonları veya rahatsızlıkları gidermektir.

İnekleri yerde yuvarlamak şirdeni doğru yerine yerleştirse de organın yeniden kayma ihtimali yüksektir. Yuvarlama tekniği tavsiye edilemez.

Tek etkili yöntem cerrahi müdahaledir. Neredeyse otuz yıldır geliştirilen tekniklerin (omentopeksi, abomasopeksi, sabitleme, vb.) kuralları günümüzde iyice oturmuş olup, her birinin kendine göre avantajları ve sınırları vardır. Tüm bu teknikler veteriner hekimin uzmanlığını gerektirir.

Bununla birlikte, tedavi edilen her sığırın normal üretime geri döneceğinin garantisi yoktur. Ayrıca, yapılan müdahalenin ekonomik verimlilik üzerindeki etkisi hakkında hâlâ bazı itirazlar bulunmaktadır.

Sol kaymış şirdene yapılan tıbbi müdahalelerin sonucu başarılı sayılmaktadır. Ancak volvulus konusunda bazı çekinceler veya olumsuzluklar bulunmaktadır.

İneklerde Volvulus (Düğümlenme) Hastalığının Önlenmesi

Hastalığı önlemenin en iyi yolu, buzağılama öncesi ve sonrasında, özellikle de gebeliğin sonunda (kuruya çıkmış inekler) beslenmenin iyi yönetilmesidir. Şirdenin kaymasını önleme yöntemleri, işkembede akut öncesi asidozu, ketozisi ve süt hummasını önlemek için önerilen yöntemlerle aynıdır.

Aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

  • Rasyonunun değiştirilmesi sırasında yeterince uzun (3 hafta) bir geçiş süreci gözetilmelidir; en iyisi, gebeliğin sonu ile süt verme döneminin başı arasındaki devrede kaba yem türü değiştirilmemelidir;
  • Gebelik dönemi sonunda hayvanın aşırı beslenmesinden kaçınmalıdır (1-5 ölçeğinde azami vücut kondisyon puanı 3,5 olmalıdır);
  • Gebelik sonunda başlayıp süt verme dönemi başında sürdürmek üzere, günlük konsantre yem miktarı yavaş yavaş artırılmalıdır (haftada < 2 kg);
  • Genç ineklere özel dikkat gösterilmeli ve doğum yapmalarından yeterince bir süre önce kaldıkları bölmeler değiştirilmelidir.

Paylaşmak önemsemektir!


Yazar: HB_Editör