Cuma , Haziran 1 2018
Son Dakika
Anasayfa / HAYVANCILIK / Büyükbaş Hayvancılık / Büyükbaş Hayvan Hastalıkları / Sığırlarda Leptospirosis Hastalığı Teşhis-Tedavisi Nasıl Yapılır
Sığırlarda Leptospirosis Hastalığı Teşhis-Tedavisi Nasıl Yapılır

Sığırlarda Leptospirosis Hastalığı Teşhis-Tedavisi Nasıl Yapılır

(Redwater of calves)

Etiyoloji, epidemiyoloji:

’lar hareketli, gram negatif, çapları 0.1 µm ve uzunlukları 6-20 µm arasında değişen spiroketlerdir. Kendi kendilerine aktif olarak hareket ederler. Kuruluk, ultraviole ışınları ve yüksek ısıda (>45˚C) kısa sürede tahrip olur. 37˚ C’ de iki gün canlı kalırken 40˚C’ nin üzerinde tahrip olur. Buna karşın rutubetli ortamlarda ve durgun sularda haftalarca canlı kalır. Durgun sularda 4 ay ve nemli topraklarda 6 hafta süre ile enfeksiyon yeteneğini yitirmez. Dezenfektanlara duyarlıdır. İdrar ve dışkıda günlerce yaşamaya devam eder. Üremeleri için uzun zincirli yağ asitlerine gerek vardır. Kültürlerinde yağ asitleri (ester formunda ve albuminle beraber) yanında, B kompleks vitaminlerinden thiamin ve cyanocobalamin kullanılır. Amonyum tuzları leptospiralar için oksijen kaynağıdır. Yağ asitlerini beta oksidasyonla asetat ve karbondioksite parçalar. Katalaz, oksidaz, lipaz, fosfataz ve hemolisin üretir. Aerob nitelikte olup, 28-30˚C’ de ürerler.

Leptospirosis zoonoz nitelikli bir enfeksiyondur. Zoonoz daima tek taraflı olup, insan daima bir hayvan tarafından enfekte edilir. Domuz, sığır ve köpeklerde en çok görülür. Doğal reservuar fare ve toprak altında yaşayan kemiricilerdir. Rattların (Rattus norvegicus, Rattus rattus) L.ikterohemorajica ve L.copenghageni ve L.grippotyphosa’yı taşıdıkları saptanmıştır. Ratlar idrarları ile etken saçar. Sığırlara fareler yoluyla bulaştıkları saptanmıştır. Tarla faresi (Microtus arvalis) ve kirpilerden de (Igeln) leptospira türleri izole edilmiştir. L.grippotyphosa, L.batavia, L.pomona, L.mozdok, L.tarassovi, L.hardjo, L.icterohaemorragica, L.copenhegeni, L.saxkoebing, L.automnalis ve L.canicola gibi türleri vardır. Leptospira interrogans serovar hardjo ve pomona akut olgulardan izole edilmektedir. Yapılan çalışmalarda ülkemizde hardjo ve grippothyphosa’nın yaygın olduğu ortaya konmuştur. Bazı yörelerde enzootik tarzda seyreder. Fare ve diğer yabani hayvanların idrarı kaynaktır. Sindirim, solunum, deri, suni tohumlama yoluyla bulaşır. İnkubasyon dönemi 3-9 gün arasında değir.

Patogenez:

Bakterilerin envaziyon yeteneği koagulaz, proteaz, fibrinolizin ve lökozidin gibi enzimler tarafından sağlanır. Ancak, leptospiralar için bu enzimler anlamlı olmayıp, lipaz, lecitinase ve leptospira toksinleri sorumlu tutulmaktadır. Serotiplerinden autralis, canicola, pomona, mozdok ve icterohaemorragica’nın lipaz oluşturdukları ortaya konmuştur. Lipaz yağ doku ve yağdan zengin organlarda sitotoksik yağ asitleri açığa çıkmasına neden olur. Bu sitotoksik yağ asitleri kapiller yıkımına neden olarak hemoraji, thrombocytopenie yaparak dokusal hipoksiye neden olur. Ayrıca, hücre duvarında ve mitokondriumlarda meydana getirdikleri etkiyle hepatosit, safra kanalları ve böbrek tubul hücrelerinde yıkıma neden olur. L.icterohaemorragica, canicola ve patoc’un toksin ürettiği saptanmıştır. Bu endotoksinin septisemik fazda önemli rol oynadığı ortaya konmuştur. Pomona, grippothyphosa ve canicola’nın invitro koşullarda haemolysin oluşturdukları deneysel olarak saptanmıştır. Suda çözünür bu hemolizin ruminant eritrositlerini parçalamaktadır. Leptospiraların hemoglobine karşı chemotaxis yeteneği olduğu, virulent leptospiraların bu şemotaksis özelliği yanında sphingomyelin’e (Sphingolipid-myelin tabakasının yıkımı) karşı affiniteleri olduğu ortaya konmuştur.

Bulaşma:

Hayvandan hayvana direkt yolla olabildiği gibi, endirekt yolla da olur. Endirekt bulaşma büyük öneme sahiptir. Direkt bulaşmanın hayvan ısırığı, tırmalama yoluyla derinin yaralanması, oral yolla etkenin alınması, çiftleşme, suni tohumlama ve konjenital yolla olduğu gibi, leptosipiraların oral, nasofarengeal, özefagal, konjunktival, genital mukoza ve ince bağırsak mukozasına penetre oldukları da saptanmıştır.

İdrar yoluyla olan dolaylı bulaşma uygulamada çok önemlidir. Nedeni leptospirourie’dir ve etkenler idrarda 2-3 hafta süre ile canlı kalır. 52-105 gün süre ile leptospiruri görülen atlardan, 180 gün görülen ineklerden, 700 gün görülen köpeklerden bahseden kaynaklar mevcuttur. Muhtemelen aynı durum ratlar içinde geçerlidir. Hasta veya latent enfekte hayvanların idrarları çevreyi bulaştırır. Mera, ahır zemini, su, gıda ve otlar önemli enfeksiyon kaynağıdır. Yaş, ırk, cinsiyet, koşulları ve hizmetin leptospirosis enfeksiyonunda önemi olmadığı, etkenlerin sayısının ve aktif bağışıklığın önemli olduğu vurgulanmaktadır. Ancak, gebe hayvanlarda dispozisyondan bahsedilmektedir. Leptospira enfeksiyonları genellikle yaz ve sonbahar aylarında artar. Ekim-Mart ayları arasında sığırlarda aborta neden olur. Hastalığın fare populasyonu ile ilişkili olduğu kesindir.

Sığırlarda Leptospirosis Hastalığı Teşhis-Tedavisi Nasıl Yapılır

Sığırlarda Teşhis-Tedavisi Nasıl Yapılır

Klinik tablo:

İlk leptospiroz olgusu l947 yılında LUBASHENKO von NOVİKOVA tarafından saptanmıştır. Icterus, haemoglobinurie ve yüksek ölüm oranı ile nitelendirilir (Şekil 217). Ayrıca uveitis’de şekillenebilir. Hastalık yüksek ateş ile başlar. Anemi, ikterus, sentral sinir sistemi bozuklukları ve göz komplikasyonları ile seyreder. Klinik olarak perakut, akut, subakut, atipik, kronik ve subklinik formları vardır. Meningoensefalitis, , , görülebilen diğer semptomlardır. İnkubasyon süresi bir kaç gün ile 3 hafta arasında değişir.

a. Perakut form: Ender rastlanan perakut formda anoreksi, eksitasyon, 39.5-40.5o C vücut ısısı, ikterus, hemoraji, arka tarafın felci ve hematurie görülür.

b. Akut form: Yüksek ateş (40.5o C) ile başlar. İştahsızlık ve durgunluk görülür. Bir kaç gün sonra vücut ısısı normale düşer ve tekrar yükselir. Mukozalarda ikterus ve peteşial kanamalar, hematuri, miyalji, deri ve mukozalarda nekroz görülür. Zayıflama, düşkünlük ve ateş nedeniyle bir kaç hafta içinde kronik hale geçer.

c. Subakut form: Canlı ağırlık kaybı, subikter, hemoraji ve taşikardi ile nitelendirilir.

d. Kronik form: 3 haftadan eski leptospira olguları kronik olarak tanımlanır. Vücut ısısı normale yakındır. İkter belli belirsizdir. Ancak, genel durum bozuk ve zayıflama görülür. Karaciğer, böbrek gibi paranşim organlarında yangısal bozukluk ve leptospirourie vardır.

e. Atipik form: Hafif derecede vücut ısısı artış (<39.5o C), apati, anoreksi, anemi, miyalji, azalmış peristaltik ve kolik semptomları ile nitelendirilir. Hayvan sık, sık terler.

Yukarıda sayılan klinik formlar dışında bir başka leptospiroz şeklinden de bahsedilmektedir. Bu çok daha ağır bir klinik tablo olup, yüksek ateş, ikterus ve uveitis ile betimlenir.

Laboratuvar bulguları:

Leptospirosis enfeksiyonunda leucocytosis, neutrophilie, hemoglobin miktarında azalma, monocytosis, lymphopenie, eosinophenie, thrombocytopenie gibi hematolojik; kreatinin değerinde düşüş, hyperbilirubinemi, AP, AST, LDH ve CK düzeyinde artış gibi biyokimyasal değişiklikler şekillenir. Nitekim icterohaemorragica ve bataviae suşu ile deneysel yolla enfekte edilmiş köpeklerde şiddetli klinik semptomlar, hematolojik ve kimyasal kan değişiklikleri ortaya konmuştur.

İneklerde bazı olgularda abortus veya erken doğum şekillenir. 12-14 gün süre ile bu hayvanlarda 1:1000 ve 1:10.000 titrasyonda pozitiflik saptandığı, foetus ve yavru zarlarından australis, pomona, hebdomadis ve icterohaemorragica serogruplarının izole edildiği bildirilmiştir. Abortus olayları gebeliğin son 1/3’ünde, hatta gebeliğin son 6 haftası içinde olmaktadır. Foetus’da sarılık bulguları çok tipiktir. Leptospira etkenlerine karşı şekillenen antikor titrasyonu ile rezidiv uveitis (ERU) arasında ilişki mevcut olup, bu durum çok eski lateratürlerde bile vurgulanmaktadır. Yeni çalışmalarda ve deneysel enfeksiyonlarında aylarca veya bir yıl sonra uni veya bilateral ERU oluştuğu ortaya konmuştur. İntra-ekstraoküler sıvılar ile intraoküler ve lens proteinlerinde antijenik özellik saptanmıştır.

Patolojik bulgular:

Leptospirosis septik-toksik nitelikte bir enfeksiyondur. Etkenler alındıktan 4-10 gün sonra bakteriemi, 7. günden sonra uzun süre devam eden spesifik antikorlar oluşur. Bakteriemi döneminde leptospiralar iç organlara özellikle proksimal tubullere, genital sisteme, göz kamarası sıvılarına, plazentaya, fotal dokulara, meme dokuya ve serebrospinal sıvıya yayılır. Oralarda toksik faz başlar. Hemolitik ve sitotoksik olaylar gelişir. Leptospira etkenlerinin virulensine bağlı organ yıkımı sonucunda salgısal bağışıklık (humoral immunite) yanıtı gelişir. Leptospiremie boyunca leptospiralar böbrek tubullerine ve tubul epitel hücrelerine yerleşerek leptospirurie’ye neden olurlar ve hayvan reservuar durumuna geçer. Perakut ve akut leptospirosis formları hemoglobinuri (Şekil 218), ikterus, hemorajik diathesis, karaciğer paranşim yıkımı, böbrek epitel hücresi yıkımı, hemolitik anemi ve abort ile nitelendirilir. Subakut leptospirosis’de ise, aralıklı hemoglobinuri, hafif seyirli ikterus ve nefritis görülür.

Histopatoloji:

Lokal hücresel nekroz, hemoraji ve lenfohistiositer infiltrasyon enfekte ettiği organlarda şekillenmiştir. İnterstitiel nefritis, glomerulonefritis, tubulus nefrozu, tubul nekrozu, medulla ve korteksde granulosit, monosit infiltrasyonu ile ödem böbreklerde saptanır. Ayrıca intraalveoler hemoraji, hepatosit dejenerasyonu, multinüklear hepatositler, intrahepatik safra kanallarında dolgunluk, hiperplastik, dilate ve kistik adenomatöz allantois epitelleri görülür.

Bağışıklık ve yanıtı:

Deneysel ve spontan leptospira enfeksiyonlarında oluşan bağışıklık üzerinde çalışmalar insan, köpek, sığır, koyun ve domuzlarda yapılmıştır. Enfeksiyonun başlangıcından bir hafta sonra hastalığa özgül antikorlar oluşmaya başlar. Vücut ısısı fizyolojik sınırlara indikten 2-3 gün sonra IgM-antikorları ortaya konabilir. Kısa bir zaman sonra da IgG-antikorlarını ortaya koymak mümkündür. IgM-antikorları 2-3 hafta içinde maksimal konsantrasyona ulaşarak hızla azalırken, bazı hayvan türlerinde bir kaç yıl belli düzeyde kalırlar. IgG-antikorları ise, enfeksiyonun 4. haftasında maksimum konsantrasyona ulaşarak, 4-8 hafta süre ile bu seviyede kalır ve yavaş, yavaş azalarak en az 7 yıl süre ile ortaya konabilir. Bu nedenle leptospirosis’de, IgG-antikorları bağışıklıktan sorumlu tutulmaktadır. Antikor tipinin oluşumundan antijenin yapısı sorumlu tutulur. Leptospiraların somatik kısmı lipopolisakkarid niteliğinde olduğundan, IgM-antikorlarının oluşumunu sağlar. Protein kısmı IgM-antikorlarını stimüle ederken esas olarak IgG-antikor üretimini sağlar.

Seroloji:

Bütün hayvan türlerinde leptospirosis tanısı serolojik muayenelerle yapılır. Çünkü, leptospira etkenlerinin izolasyon yöntemi kullanılmamaktadır. Ancak, serolojik muayenelerin yapılabilmesi için enfeksiyonun üzerinden 14 günlük bir süre geçmesi gerekir.

a. Mikroagglutinasyon reaksiyonu: Leptospira antikorlarını ortaya koymak için yararlanılan ülkelerarası standart metotlardan biridir. Özel laboratuvara gerek vardır. Serospesifik agglutinatların karanlık saha faz mikroskopisinde beyaz globuler yıldız şeklinde partiküllerinin görülmesi esasına dayanır.

Diğer testler:

b. Leptospira antikorlarının absorpsiyonu.

c. 2- Merkaptoetanol-testi.

d. Lam agglutinasyon testi.

e. Komplement fiksasyon testi.

f. Hemaglutinasyon testi ve hemoliz testi.

g. İmmunfloresans testi.

h. Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELİSA).

ı. SDS-Polyacrylamidgelelektrophorese ve Western Blotting.

i. Monoklonal Antikor ve Enzymimmunoassay.

j. Presipitasyon, intrakutan test, ion-exchange chromatography, immunoelektrophoresis ve thin layer immunoassay gibi metotlardan yararlanılmaktadır.

Etken izolasyonu:

Enfeksiyonun ilk haftasında kan, serebrospinal sıvı ve süt etken izolasyonu için uygundur. Ancak, ilerlemiş olgularda idrar bu amaçla kullanılır. Organ olarak böbrek, karaciğer, vücut boşluğu sıvıları ve foetus yanında her iki gözde periyodik göz yangısı olan hayvanlarda kan ve göz sıvısı gönderilir. Deney hayvanı olarak gold hamster ve fare uygundur. Bu hayvanlara 0.3-1.0 ml şüpheli materyal intra peritoneal yolla enjekte edilerek, hastalık semptomlarının 5-8 gün içinde ortaya çıkması beklenir. Kan ve peritoneal sıvı alınarak mikroskobik muayene yapılır.

Ayırıcı tanı:

Piroplasmosis (Giemsa boyama) göz önüne alınmalıdır. Leptospiroz her mevsimde görülür. Doğum sonrası 1-2 ay içinde görülmesi ve fosfor uygulamalarına olumlu yanıt vermesi acısından Puerperal hemoglobinuri’den, morbidite yüksekliği ve buzağılarda görülmesi açısından basiller ikterohemoglobinuri’den ayrılır.

Sağaltım:

Akut leptospirosis sağaltımında oxytetracycline (5-10 mg/kg, 7 günün üzerinde veya LA: 20 mg/kg) veya procain penicilline+streptomycine kombinasyonu (10 mg/kg, 7 günün üzerinde) uygulanır. Tilmikosin (10 mg/kg, SC), ceftiofour (5 mg/kg, İM) ve amoksisilline (15 mg/kg) veya ciprofloxacin önerilen diğer ilaçlardır. Leptospirourie uzun süreli olduğundan 25 mg/kg dozunda streptomycin’in İ/M yolla üç günde bir yapılması önerilmektedir.

Korunma:

İnaktif leptospira türleri ile hazırlanmış aşılar mevcuttur. Köpeklerde karma aşılar içinde yaygın olarak kullanılır. Diğer hayvan türlerinde aşılama saha koşullarında yapılmaz. Enfeksiyon saptandığında sağlam hayvanlar ayrılır. Şüpheliler hemen uygulamasına alınır. Fare ve diğer yabancı hayvanlarla mücadele edilir. Hijyenik önlemler artırılır. İdrar ile bulaşık yem ve su kaynakları tüketilmez. Boğaların hastalıktan yoksun olması gerekir. Bu nedenle suni tohumlama önerilir.


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı

Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı

Makalede Neler Var ?1 Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı1.1 Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı Belirtileri :1.2 Hayvanlarda …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.