Çarşamba , Ağustos 29 2018
Son Dakika
Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea

BVD-MD virüsüne bağlı enfeksiyon –

virüsünün yarattığı enfeksiyonlar her türlü sığırcılık işletmesinde yaygın biçimde görülür. Enfeksiyonların sonuçları çeşitli olup bazen hayvanda hiçbir belirti görülmezken, bazen de çok ciddi ve değişik klinik rahatsızlıklar (kısırlık, yavru atma, solunum zorlukları, ishaller, vb.) ortaya çıkabilir.

BDV-MD virüsünün yol açtığı enfeksiyonların tehlikeli yanı, virüsün ana karnındaki yavruya bulaşması ve bazı şartlarda, hayvanda ömür boyu sürecek bir enfeksiyon yaratmasıdır. Bağışıklık sistemleri bu duruma dayanıklılık gösterse de (immuno tölerans) sürekli enfeksiyon altında olan sığırlar IPI (kalıcı olarak enfekte immun töleranslı) diye nitelendirilirler ve yaşadıkları sürece virüs yayarlar. BVD virüsünün yol açtığı enfeksiyonların büyük ekonomik kayıplara yol açması yanında ve hastalık teşhis ve aşılama gereçlerinin iyileştirilmesi dolayısıyla, bazı Avrupa Birliği ülkeleri ve Fransa’nın bazı bölgeleri hastalığı kontrol altına almak üzere ortak önlemler geliştirmişlerdir.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Sebepleri ve risk faktörleri

  • Koyunlarda, BVD’nin sığırlarda yarattığı rahatsızlıklara benzer rahatsızlıklar yaratan border disease (Border Disease Virus, BDV) virüsüne;
  • Bilinen domuz vebası virüsüne (Classical Swine Fever Virus, CSFV) yakın bir virüsüdür.

Kısaca BDV ve CSFV denilen bu iki virüs sığırlarda hastalığa sebep olabilirler.

BVD virüsünün genetiği çok değişiklik gösterdiğinden, 2 ana tipi (1 ve 2) ve pek çok alt-tipi vardır. Viral genotiplerin coğrafik dağılımı da çok çeşitlilik gösterir. Örneğin Fransa’da daha çok tip 1 virüsüne rastlanır.

BVD virüsünün patojen gücü de (hasta etme kapasitesi) çok değişkendir: Çok hasta edici virüs kaynakları ölüm oranı yüksek, ağır klinik rahatsızlıklara yol açabilirken, kimi virüs kaynakları bulaştıkları hayvanda ya hiç ya da çok az belirtiye yol açar ve ölüm oranı da sıfırdır. Günümüzde gelinen bilgiler ışığında, virüsün hastalık yaratma kapasitesinin genetik işaretleri henüz tam bilinmemektedir.

Hücresel kültürde, BVD virüsü lezyonlara yol açabilir veya açmayabilir. Böylece virüsün 2 biyotipi belirlenir: Sitopatojen (CP) ve sitopatojen olmayan(NCP).

Sığırlarda BVD virüsüne bağlı enfeksiyonların çoğu NCP biyotipi kaynaklıdır. Mukoza hastalığının yalnızca klinik biçiminde her iki biyotip (CP ve NCP) bir arada varlık gösterir. CP biyotipindeki virüs de, bir dizi genetik değişim sonucunda NCP biyotipinden türer.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Belirtileri

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea DÖL TUTMAMA

BVD virüsünün ineklerin döl tutması üzerindeki etkileri çok önemlidir ve genellikle geçici enfeksiyonlarla ilişkilidir. BVD virüsü bulaştığı ineklerin doğurganlık kapasitesinde ciddi düşüşlere yol açar.

Bunun sebepleri:

  • Yumurtalıklarda ortaya çıkan lezyonlar;
  • Hormonal profillerde (LH, östradiyol, progesteron) ortaya çıkan değişiklikler;
  • Oositlerin kalitesinin düşmesi ve yumurtlama öncesi foliküllerinin sayısının azalmasıdır.

Virüsün yumurtalıkların işleyişi üzerindeki bu etkileri kızgınlık belirtilerinin azalmasına ve örneğin, süperovülasyon için yapılan hormon tedavilerinden beklenen sonucun alınamamasına sebep olabilir.

BVD virüsü boğalarda kısırlığa sebep olabilir. Geçici enfeksiyona yakalanan boğalarda bu kısırlık (sperm hücrelerinin sayısının azalması, bunlarda birtakım anormalliklerin artması) 2-3 ay kadar sürebilir. IPI nitelikli boğalar ise normal bir üretkenliğe sahip olabilirler veya az üretken ya da kısır olabilirler, ama bu durum kalıcıdır.

BVD virüsü ayrıca gebeliğin erken veya geç dönemlerinde yavru atmaya da sebep olur.BVD virüsünün sürü genelinde döl tutma üzerindeki etkileri, başlangıçta seronegatif olan dişilerin enfeksiyona maruz kalmalarına paralel olarak, birkaç ay boyunca görülebilir. Ama döl tutmama durumu art arda birkaç üreme mevsimi boyunca görülüyorsa bunun sebebi genellikle BVD virüsü değildir.

Süt ineği yetiştiriciliğinde BVD virüsü kaynaklı enfeksiyonun etkileri aşağıdaki gibidir:

  • İlk tohumlamada elde edilen başarı oranı belirgin ölçüde azalır;
  • Gecikmeli olarak (24 günü aşkın sürelerle) yeniden kızgınlık gösteren inek sayısı anormal bir biçimde artar. Burada söz konusu olan, 21 günün tam katlarına tekabül etmeyen sürelerdir ve bu durum genellikle erken dönem embriyo
    ölümlerinin sonucudur;
  • Üçten fazla tohumlama girişimi gerektiren inek sayısında muhtemel ama sınırlı artış;
  • Döllenmenin gerçekleşmesi için yapılan yapay dölleme girişimlerinde artış.
  • Enfeksiyonun yavrusunu emziren ve doğal aşımla döllenen sığır sürülerindeki etkileri aşağıdaki gibidir:
  • Üst üste aşımların gözlemlenmesi;
  • Doğum mevsiminde gecikmeler yaşanması;
  • Kontrollü elden aşımların gerçekleşmemesi (boğadan dolayı).

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Yavru atmalar

BVD virüsü yavru atmaya sebep olan en sık görülen enfeksiyon ajanlarının en sık görülenlerinden biridir ve kayba tek başına veya başka patojen ajanlarla birlikte yol açar. Düşüğün sebebi daha çok geçici enfeksiyondur.

Yavru atmalar ya tek bir kereye mahsustur ya da art arda veya aynı anda birkaç vaka olarak görülebilir. Düşüğe genellikle gebeliğin ilk 2/3’lük döneminde rastlanır. Ama daha geç dönem yavru atmaları görülebildiği gibi gebelik süresinin bitiminde ölü doğumlar veya çok zayıf doğup 2-3 gün içerisinde ölen buzağılar da görülebilir. Fötusun atılması ineğin BVD virüsüne maruz kalmasını izleyen onuncu ile altmışıncı günler arasında gerçekleşir. Yavru atan inekte genellikle buna bağlı klinik belirtiler görülmez.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea İshaller

Yetişkin ve genç sığırlar arasında, aynı anda veya kısa birkaç gün içinde birden fazla bireyde görülen ve genellikle kısa sürede düzelen ishal vakasına, çoğu bireyi bağışıklık kazanmamış bir grup sığıra virüs bulaşması sonucu rastlanır (foto 4.1). Bu ishal vakaları sıklıkla kış dizanterisiyle (coronavirus) karıştırılır.

BVD virüsü tek başına veya başka patojen ajanlarla (cryptosporidies, diğer virüsler, salmonella, vb.) birlikte yeni doğan buzağıda ishal yapar.

Buzağılama mevsiminde eğer ölüm oranı yüksekse, buna BVD virüsü, özellikle ishallerle birlikte veya geçici ve/veya kalıcı enfeksiyonlarla (IPI buzağılar) ilişkili olarak yol açmış olabilir.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Solunum rahatsızlıkları

BVD virüsü her yaştan sığırda sıklıkla solunum rahatsızlıklarına yol açar (en çok da geçici enfeksiyonlarda).

Bazı virüs kaynakları doğrudan veya sıklıkla dolaylı olarak (bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla) solunum organları üzerinde etkili olarak başka hastalık yapıcı ajanların (VRSB, , Mannheimia, Pasteurella, Mycoplasma, vb.) işlerini kolaylaştırır.

BVD virüsünün yarattığı kalıcı enfeksiyonun son aşaması genellikle iltihaplı zatürredir.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Kanama sendromu

Bazı BVD virüsü kaynakları, genellikle geçici enfeksiyon sırasında, her yaştan sığırda ve aşağıda sıralanan belirtilerle birlikte kanın pıhtılaşma yeteneğinde bozukluklara (hemostaz rahatsızlığı) yol açar:

  • Dışkıda ve burun akıntısında kan;
  • Göz, döl yolu (vagina) ve sindirim sistemi mukozasında kanamalar.

Bu pıhtılaşma bozukluklarının sebebi kandaki pulcuk (trombosit) miktarının ciddi ölçüde azalmasıdır.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Büyüme geriliği

BVD virüsünün kalıcı enfeksiyonuna yakalanmış buzağılarda ve genç sığırlarda süreğen (kronik) olarak seyreden büyüme geriliklerine sıkça rastlanır (foto 4.5). Geçici enfeksiyon bu türden bozukluklara yol açmaz. Büyüme geriliği tek tük bireylerde veya çok ender olarak, aynı sığır grubunda aynı anda veya art arda ortaya çıkabilir.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Dar anlamıyla mukoza hastalığı

Dar anlamıyla mukoza hastalığına yakalanmış sığırlar her zaman IPI niteliklidir ve yaşları 3 ay ile 3 yıl arasındayken (daha çok da 6 ay ile 2 yıl arası) hastalığın belirtilerini gösterirler (foto 4.6’dan 4.15’e). Mukoza hastalığının ortaya çıkma sıklığı bir sürüden diğerine, tek tük vakalardan birkaç hafta içersinde art arda birden fazla vakaya kadar çok değişkenlik gösterir.

Akut enfeksiyon birkaç günden 2 haftaya kadar bir sürede gelişir ve aşağıdaki belirtileri verir:

  • Hareketsizleşme, beslenmeden kesilme, başlangıç yüksek ateşi;
  • Yapışkan ve sulu, genellikle mukuslu ve bazen kan da içeren ishal;
  • Hayvanın sıkça yerinde tepinmesi, tereddütlü ve sakınımlı yürümesi ve bu durumun toynaklar arasında dibi kırmızı ve genellikle çok kötü kokulu bir tabakayla örtülü ülser yaralarıyla birlikte görülmesi;
  • Dudak kenarlarından çeneye doğru salya akıntısı. Ağız içi mukozasında şişkinlik, damakta, yanak içlerinde, dilde ve diş etlerinde yüzeysel ülser yaraları.

Hastalığın süreğen (kronik) formu birkaç hafta ile birkaç ay arasında gelişir ve akut formdakine benzer belirtiler verir. Ancak, belirtiler genellikle çok daha hafiftir ve iyileşmiş gibiyken yeniden ortaya çıkarlar. Süreğen hastalığın ilerlemesinin sonunda sığır epeyce zayıflar, tüyleri de parlaklığını yitirir; ağız içinde ve toynak aralarında ülserli yaralar ve tedavi edilemeyen ishal görülür.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Yavrularda şekil bozuklukları

İneğin gebeliği sırasında enfeksiyonun bulunduğu aşamaya bağlı olarak, buzağı IPI olarak veya olmadan doğar. Bu nitelikli hastalık vakalarına tek tük veya birkaç hafta zarfında art arda rastlanır.

BVD virüsünün yol açtığı anatomik şekil bozuklukları çok çeşitlidir ve bunlar aşağıda özetlenmiştir:

  • Merkezi sinir sistemi (beyincikte aplazi/hipoplazi, yetersiz miyelin formasyonu: bacakların iki yana açılması dolayısıyla ayakta durma zorluğu, tümden koordinasyonsuz yürüyüş, sürekli titreme veya herhangi bir harekete başlarken titremenin artması);
  • Gözler: Küçük boyutlu göz küresi (mikroftalmi), gözün saydam tabakasının saydamlığını yitirmesi (katarakt) sonucu körlük;
  • Deri: Tüyler kısa, sert, keçeleşmiş veya yer yer dökülmüştür;
  • Kemikler ve eklemler: Kafatasının tepesi kubbemsidir, alt çene üst çeneye göre daha küçüktür, eklemlerdeki ileri düzeydeki ankiloz ile birlikte damakta yarık (yarık damak).

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Diğer etkiler

BVD virüsünün başka etkileri de vardır:

  • Klinik muayenede kaynağı anlaşılamayan belirgin yüksek ateş;
  • Değişik meme iltihapları;
  • Pankreasta ortaya çıkan lezyonlara bağlı olarak, şekerli diyabet (sığırlarda ender görülür).

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Nasıl Bulaşır

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Bulaşma kaynakları ve maddeleri

BVD virüsünün başlıca kaynakları IPI nitelikli sığırlar ve daha az ölçüde, geçici enfeksiyona yakalanmış sığırlardır. Bulaşma maddelerinin tümü biyolojik sıvılardır:

Sümük, salya, dışkı, idrar, süt, kan, üreme salgıları (özellikle sperm). Virüs yayma süresi ve yoğunluğu, geçici veya kalıcı enfeksiyona uğramış sığırların durumuna bağlıdır.

En büyük riski yaratanlar, IPI nitelikli olup sürekli ve büyük miktarlarda BVD virüsü yayan sığırlardır.

Geçici enfeksiyon halinde, kandaki virüsün yok olmasından sonra da birkaç gün boyunca sümük salgısında ve birkaç ay boyunca spermada virüse rastlanabilir. Buna göre, geçici enfeksiyona yakalanmış boğaların küçük bir kısmının üreme organlarında virüs en az birkaç ay daha varlığını korumakta ve spermaya geçmektedir; oysa aynı aşamada kanda virüse rastlanmadığı gibi, hastalığa antikorlarla cevap da verilmektedir (seropositif sığırlar).

BVD virüsü, eğer şartlar uygunsa, dış ortamda 2 haftaya kadar dayanabilir. Bu sebeple, hayvanların bulunduğu yerler, hayvanların ihtiyaçları ve bakımları için kullanılan araç-gereçler ve nakil araçları ikinci dereceden virüs kaynakları olarak görülür. Yine de, çevrenin virüsün bulaştırılmasındaki rolü enfeksiyonu kapmış sığırlarınkine göre çok daha küçüktür.

Geviş getiren evcil (koyun, keçi) ve yabani hayvan türlerinden bazıları da sığırlara bulaşabilen virüs kaynağı olabilirler. Ama bunların hastalık bulaşmasındaki rolü genel olarak çok sınırlıdır.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Bulaşma şekilleri

Bir işletmedeki hayvanların virüsü birbirlerine bulaştırması temas yoluyla veya birkaç metrelik kısa mesafelerde muhtemelen sıvı püskürtücü alet veya araçlarla gerçekleşir. Virüs bir boğanın spermine bulaşmışsa, cinsel yolla da virüs bulaşabilir. Virüsün anadan fötusa gebeliğin dördüncü ayında geçmesi halinde doğan buzağı IPI nitelik olur ve işletme içinde virüsün dolaşmasına güçlü biçimde katkıda bulunur.

Virüsün bir işletme içinde dolaşmasını etkileyen pek çok faktör vardır:

  • IPI nitelikli sığırların varlığı veya yokluğu. IPI nitelikli sığırların varlığı virüsün hızla ve neredeyse bütün sığırlara bulaşmasına yol açar. IPI nitelikli sığır yoksa, art arda ortaya çıkan geçici enfeksiyonlar yoluyla virüs sığırlar arasında daha yavaş yayılır ve bazen sadece bir grup sığıra ulaşır;
  • İşletmede virüslü hayvan gruplarının somut varlığı veya yokluğu ve bunların zaman içindeki süreklilikleri;
  • Virüse maruz kalma öncesinde sığırların bağışıklık durumları;

 BVD virüsünün bir işletmeden diğerine bulaşması şöyle gerçekleşir:

  • En sık görüleni: Kalıcı veya geçici enfeksiyona uğramış bir sığırın satın alınması veya ödünç alma yoluyla işletmeye sokulması;
  • Bazen: İşletmeye, kanında virüs barındırmayan ama karnındaki yavru IPI nitelikli olan gebe bir ineğin sokulması;
  • Bazen: Kanında virüs taşıyan sığırlarla temas edilmesi (nakil sırasında, fuarlarda, yetiştiricilerin toplantılarında, otlaklarda, vb.).

Virüsün diğer yollardan (geviş getiren yabani hayvanlarla) bulaştığına çok ender rastlanır ve bu vakalar sıra dışı olarak değerlendirilir.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Kontrol Altına Alınması

BVD virüsünün bulaştığı şüphesi taşıyan sığırlar için, kullanılan laboratuar teknikleriyle ilgili bilgiler hayvanların kalıcı veya geçici enfeksiyon taşımalarına ve yaşlarına bağlıdır (tablo 4.2).

yetiştiren işletmelerde (buzağı üreten damızlıkçı) alınacak önlemler: Hastalık bulaşmış işletmelerin hastalıktan arındırılması, işletmeye alınacak hayvanların kontrol edilmesi, biyo güvenlik önlemleri, IPI niteliği taşımayan sığırların tanınmasi ve sürülerin durumlarının belirlenmesi diye sıralanabilir.

Genç sığır gruplarının yetiştirildiği işletmelerde hali hazırda alınabilecek tek önlem aşılamadır.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Hastalık bulaşmış işletmelerin sağlığa kavuşturulması

Hastalık bulaşmış işletmelerde hastalığın bertaraf edilmesi için alınacak önlemler:

  • IPI nitelikli sığırların tespit edilerek bertaraf edilmesi;
  • Aşı yapılmasıdır. “Toplu” strateji (IPI nitelikli sığırların taranarak tespit ve bertaraf edilmeleri ve aşılama), sadece IPI nitelikli sığırların tespit ve bertaraf edilme stratejisi ile sadece aşı yapma stratejisinin toplamından oluşur.

IPI nitelikli sığırların tespiti aşağıdaki gibi yapılır:

  • İlk serolojik test aşamasının ardından, büyük sıklıkla seropositif sonuç veren bir gruptaki seronegatif sığırlarda virüsün varlığı araştırılır;
  • Önce karma kan veya süt örnekleri üzerinde, sonra da pozitif sonuç vermiş karışımların her biri üzerinde nicel PCR’la yapılan iki virolojik aşama uygulanır.

Son IPI nitelikli sığırın bertaraf edilmesi sırasında işletmede bulunup da ilk analiz serisinde kan veya süt örneği alınmamış bütün sığırlar (ana karnındakiler dahil) zorunlu olarak ikinci bir virüs taramasından geçirilir. Bu ikinci analiz serisi, uygulanan yönteme bağlı olarak, ilk analiz serisini izleyen 9-15 ay içerisinde yapılmalıdır.

IPI nitelikli sığırların tespit edilmelerinin ardından, piyasa değerlerine göre ya mezbahaya gönderilir ya da ötenaziye tabi tutulur. Aşılamanın amacı seronegatif sığırları klinik olarak korumak ve gebeliğin başlangıç aşamasındaki fötusların korunmasıyla birlikte, IPI nitelikli yeni buzağıların doğmalarını önlemek veya hiç değilse sınırlamaktır.

Uygulanan aşıların cinsine bağlı olarak, klinik koruma veya hem klinik hem de fötüsun koruması hedefi gözetilir (tablo 4.3). Uygulanan virüs tarama yöntemlerine, dolayısıyla da hayvanların bireysel serolojik durum bilgisine bağlı olarak, aşılama sürünün tümüne veya bir kısmına uygulanır.

IPI nitelikli sığırların bertaraf edilmesi sırasında aşılama işlemine en azından tarama planı süresince, yani 1-2 yıl devam edilir. IPI nitelikli sığırların bertaraf edilmesi yönünde herhangi bir önlem alınmamışsa, sürünün tam olarak yenilenmesi süresince, yani 5-10 yıl aşılama işlemine devam edilmesi tavsiye edilir.

Aşılama programının sürdürülmesi esas olarak virüse yeniden maruz kalma risklerine bağlıdır.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Sürüye katılan hayvanların kontrolü ve biyogüvenlik

Sürüye yeni katılımlar oldukça kontrol yapma kararını her işletme kendisi verebileceği gibi, birkaç işletmenin ortak stratejisi doğrultusunda sistematik kontroller de yapılabilir.

Sürüye doğum dışında katılan sığırlar üzerinde virüs taraması yapılır ve sonucun negatif çıkması gerekir.

Gebe inekler üzerinde ilk olarak serolojik araştırma yapılmalıdır. Eğer sonuç negatifse, inek bir de virolojik testten geçirilmelidir. Serolojik test sonucu pozitifse, fötusun IPI nitelikli olma ihtimali vardır ve dolayısıyla, buzağıya doğar doğmaz uygun yöntemle (nicel PCR) virolojik test yapılması zorunludur.

Her durumda, yapılan test ve analizlerin sonuçları alınıncaya kadar hayvanın sürüden ayrı tutulması tavsiye edilir. Sürüye yeni sığırların katılması sırasında alınan bu önlemler, fuar, toplantı gibi değişik vesilelerle bir araya getirilen hayvanlar için de uygulanabilir.

Bazı biyogüvenlik önlemleri komşu sürülerden hastalık bulaşmasını önlemek için tavsiye edilir. Örneğin çift sıra çit çekilmesi veya gebe düvelerin ayrı bir otlağa çıkarılması gibi.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea “IPI değildir” garantisi

Fransa’nın bazı illerinde, bir sığırın IPI niteliği taşımadığını garanti eden bir girişim söz konusudur. Bu “IPI değildir” statüsünün her sığır için sabit ve sığırın ömrü boyunca değişmez nitelikli olduğu düşünülebilir. Yine de “IPI değildir” garantisi sığırın geçici enfeksiyona maruz kalmadığını göstermez ve dolayısıyla, bu garantiyi taşıyan sığırın yeni bir sürüye katılmadan önce ayrı tutulması (karantina) gerekir.

Sığırlarda BVD-Bovine Viral Diarrhea Sürülerin statüleri

İskandinav ülkelerini örnek alan Fransa’nın bazı illeri ortak hastalık kontrol stratejileri benimsemişlerdir.

Süt ineği sürülerinin durumu, her 4 ayda bir alınan karma süt örneklerinde yapılan antikor taramasıyla değerlendirilir. Alınan sonuçlara bağlı olarak, negatif sonuç vermeyen sürülerde daha derin araştırmalar yapılarak herhangi bir virüsün dolaşımda olup olmadığı araştırılır. Eğer virüs dolaşımdaysa, bu kez IPI nitelikli sığırlar tespit edilerek bertaraf edilir. Bunun paralelinde, virüsün işletmeler arasında yayılmasını önleyici tedbirler de alınmalıdır (sürüye yeni katılan sığırların kontrolü, komşu sürülerde virüs bulaşması, vb.).


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı

Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı

Makalede Neler Var ?1 Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı1.1 Hayvanlarda Sidik Zoru Hastalığı Belirtileri :1.2 Hayvanlarda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.