Sığır ve Koyunlarda BOTULİSMUS Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

Botulismus (, )

Akut seyirli ve öldürücü bir hastalıktır. Toksin kaynağı olarak bozulmuş hayvan ve kuş karkasları rol oynar. Silaj yemlerinde de bakteri üreyerek toksin salgılar.

Etiyoloji:

Clostridium botulinum ile enfekte gıda ve suların alınması sonucunda oluşan sığırların bir tür entoksikasyon sendromudur. Trakya bölgesi sığırlarında hastalık görülmektedir. Güney Afrika’da yaygın görülür. Minklerde tip C’den ileri gelen toksienfeksiyöz botulismus saptanmıştır. Kedilerde görülmemiştir. Köpeklerde ender de olsa ortaya konmuştur. Sığır, koyun ve atlar duyarlıdır. Kanatlılar en duyarlı türdür. At ve taylarda tip B toksini izole edilmiştir. Kanatlı atıkları ve leşleri C tipini kapsar. Sporlu formlar 30 yıl tabiatta yaşayabilir. Silaj yemleri toksin içeren kanatlı karkasları ile enfekte olur.

Etken çevre koşullarına dirençlidir. Clostridium botulinum’un 7 serotipi vardır. C ve D serotipleri en çok hayvanlarda hastalığa neden olur. Atlarda Shaker Foal Syndrome veya olarak isimlendirilir ve tip A’dan ileri gelir. Gram pozitif bu bakteri (basillus) dış ortamda ve hayvanların mide-bağırsak sisteminde saprofit olarak yer alır. Aerobik ortamda spor teşkil ederek yıllarca canlı kalır. Ancak sporları anaerobik koşullarda ve alkali ortamda proteinden zengin bozulmuş, çürümüş materyalde, silaj yemlerinde, kemik ve deri gibi organik materyalde vejetatif hale geçerek çoğalır ve adı verilen neurotoksik etkili çok kuvvetli bir toksin açığa çıkarır. Bozulmuş bu organik ve bitkisel materyali alan sığırlarda entoksikasyon sendromu meydana gelir.

Sığır ve Koyunlarda BOTULİSMUS Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

Sığır ve Koyunlarda BOTULİSMUS Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

A, B, C, D, E, F ve G olarak gruplandırılır ve bunlardan C ve D toksinlerine sığırlar çok duyarlıdır. 1 mcg miktarında botulinus toksininin insanı öldürmek için yeterli olduğu bildirilmektedir. Sığırlar kalitatif ve kantitatif açlık belirtisi olan allotrophagia (pika) olgularında gıda niteliğinde olmayan deri, hayvan leşi, kemik gibi organik materyali veya çöp artıklarını yalamak ve tüketmek isterler. Benzer durum silaj yemleri, kanatlı gübreleri, tavşan, fare, kedi kadavraları da botulismus etkenini taşır. Bu durumda Cl.botulinum ve toksinlerini almak için bir nedendir. Fosfor noksanlığı görülen sığırlar kemik yalar. Protein ve karbonhidrat eksikliği çeken koyunlar kemirici karkaslarını yer. Hayvan leşleri (fare, kedi, kanatlı), gübreler ve leşleri yiyen kanatlı dışkıları kaynaktır. Gastrik ülser, karaciğerde nekroz odakları, akciğerlerde apse, deri ve mukozalara yara ve mide-bağırsak kanalında nekrotik lezyonlar toksienfeksiyöz botulismus gelişimine predispoze kılar.

Patogenez:

Toksin sindirim sistemi yoluyla alınır. Sporlar ağız yolu ile alındıktan sonra mide bağırsak kanalında anaerobik koşullarda veya nekrotik odaklarda vejetatif hale geçerek toksin üretir (toxinfectieusse form). Toksinleri neurotoksik etkilidir ve organizmada histopatolojik değişikliğe neden olmaksızın işlevsel paralize yol açar. Parasempatik sinir sisteminin sinaps ve motorik end-plaklarında transmitter madde olan asetilkolin sekresyonunu inhibe eder. Bu şekilde impuls iletisi sağlanamadığı için periferik gangliyonlarda ve neuroeffektör organlarda işlev yerine getirilemez ve sonuçta iskelet kaslarında gevşeklik, timpani, ilerleyen ve son dönemlerde felçler meydana gelir. Botulismusta ölüm respiratorik paralizden ileri gelir.

Semptomlar:

Sporadik salgınlara neden olur. İnkubasyon dönemi 1-17 gün arasında değişir. Başlangıç aşamasında yürümede isteksizlik, baş ve boynun aşağıda tutulması, salivasyon, urinasyon ve dilin ağızdan sarkması görülür. Hayvan kesinlikle yem tüketmez. 3-5 gün içinde ilerleyici paraliz şekillenerek ölür. Gıda alımının ve yutma refleksinin ortadan kalkması, dil, M.masseter ve yutak kaslarında şekillenen felç sonucunda salivasyon, dil felci, yutma refleksinin şekillenmemesi, ağzın açık kalması, su kovası başında dil sarkmış, salivasyon mevcut halde bekleme gibi semptomlar ortaya çıkar. Daha sonra bu felçler iskelet kaslarına yayılarak tutuk yürüyüş, ayağa kalkmada, yürümede güçlük, ataksi, sallantılı yürüyüş, kuyrukta hareketsizlik (sarkma) gibi motorik işlev yetersizliklerine dönüşür. İştahsızlık, adipsi, pupillada dilatasyon, ilerleyici paraliz, salivasyon, kuyruk ve yutma felci, mukozalarda kuruluk ve konstipasyon mevcuttur. Rumen ve bağırsak atonisi şekillendiği için konstipasyon mevcuttur. Birkaç gün içinde hayvan yatarak, interkostal kas paralizi şekillenerek %100 ölür.

Otopsi:

Patolojik yönden hastalığı betimleyen hiçbir değişiklik ortaya konamaz. Hastalığa özgü olmayan subendokardial ve subepikardial kanamalar, bağırsak mukoza ve serozasında konjesyon, beyin dokuda (özellikle corpus striatum, cerebellum ve cerebrum) perivasküler hemoraji ve cerebellum’daki Purkinje hücrelerinde yıkım mevcuttur.

Tanı:

Klinik semptomlara ve hastalığın seyrine bakılarak sadece botulismustan şüphelenilebilir. Cl.botulinum mide-bağırsak kanalında ve dış ortamda mevcut olduğundan etken izolasyonu mümkün değildir. Aynı nedenle rumen ve bağırsak içeriğinde toksin aramakta anlamsızdır. Bu nedenlerle hastalığın tanısı mümkün değildir.

Ayırıcı tanı:

Hayvanın yatış pozisyonu paresis puerperalis’e benzer. Kan kalsiyum düzeyi ölçülerek veya saha koşullarında damar içi kalsiyum enfüzyonu yapılarak ayırıcı tanıya gidilir. Botulismusun karıştığı hastalıklar sentral sinir sisteminde yerleşen ve felçlere neden olan hastalıklara ve hayvan türüne göre değişiktir. Bütün hayvan türlerinde kuduz (anormal böğürmeye dikkat), hipofizer apse sendromu, septik-trombotik meningoencephalitisler (ISTME), sığırlarda Phlaris aquatica otları ile zehirlenme, tek tırnaklılarda equine encephalomyelitis, herpesvirus 1’den ileri gelen encephalomyelitis, koyunlarda Louping-ill, Scrapie, ender olarak Listeriosis ve diğer bitkisel zehirlenmeler ile karışır.

Sağaltım:

Erken dönemlerinde spesifik veya polivalent antitoksik serum uygulamaları önerilmektedir. Ancak etkisi tartışmalı olduğu gibi, piyasada mevcutta değildir. Oral yolla ilaç ve sıvı uygulamaları farenks felci nedeniyle aspirasyon pneumonisine neden olacağından kontrendikedir. Ancak sonda uygulanarak mide-bağırsak kanalında birikmiş toksinleri atmak için sürgüt etkili ilaçlar verilebilir. Bu uygulama atlarda endikedir. Damar içi yolla dextrose, serum fizyolojik ve elektrolit çözeltileri uygulanırken, rumen sondası ile içerik boşaltılarak taze rumen sıvısı ve su verilir. Ancak tipik botulismusun sağaltımı mümkün değildir. Subakut botulismus olgularında sürgüt etkili ilaçlar ve tetraethylamin, guanidin hydrochlorid veya aminopyridin transmitter madde salgılanmasını artırmak için kullanılır. Na/K penicilline veya ampicilline Cl.botulinum’a etkili olmakla beraber, kullanılmaz. Trivalent antitoksin kullanılır.

Öngörüm:

1-4 gün içinde ölümle sonuçlanır.

Korunma:

Hayvan yemlerinin kanatlı gübreleri ile kirlenmesi önlenir. Silaj yemlerinde etkenin üremesinin önüne geçilir. Botulismusa karşı aşılama Avustralya ve Güney Afrika’da uygulanmaktadır. Pica belirtisi olan hayvanları toksoid aşılar 1 yıl süre ile korur. Tip spesifik veya bivalent (C ve D) toksoid aşılar hastalığın çok görüldüğü bölgelerde uygulanır.

Paylaşmak önemsemektir!


Yazar: HB_Editör