Çarşamba , Mayıs 30 2018
Son Dakika
Anasayfa / HAYVANCILIK / Arıcılık / Bal Hasadı Nasıl Yapılır
Bal Hasadı Nasıl Yapılır

Bal Hasadı Nasıl Yapılır

ARI ÜRÜNLERİ HASADI

; Arı ürünleri denince akla bal gelse de bal yanında polen, arı sütü, balmumu, propolis ve arı zehri de günümüzde arı ürünleri arasında yerini almıştır.

Arıcılıktan sağlanan bal, polen, arı sütü, bal mumu, propolis ve arı zehri insan yaşamı ve sağlığı açısından oldukça önemli ürünlerdir. Apiterapi olarak adlandırılan arı ürünlerinin insan sağlığında koruyucu ve tedavi amaçlı kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır.

Bal ve Bal Hasadı

Bal: bitkilerin çiçeklerinde bulunan nektarların veya bitkilerin canlı kısımlarından yararlanarak bazı eşkanatlı böceklerin salgıladığı tali maddelerin bal arıları tarafından toplanması, vücutlarında bileşimlerinin değiştirilip petek gözlerine depo edilmesi ve buralarda olgunlaşması sonucunda meydana gelen tatlı bir üründür.

Balın Sınıflandırılması

Bal çeşitleri ve özellikleri; Ballar elde edildiği kaynaklara göre genelde çiçek balı ve salgı balı olarak ayrılır.

Çiçek Balı

Bal arıları bitkilerin çiçeklerinden veya çeşitli kısımlarından salgıladıkları nektarı toplayarak bal yaparlar.

Salgı Balı

Çam, meşe, kayın ve ladin gibi orman ağaçları üzerinde yaşayan böceklerin salgıladığı tatlı salgıların arılar tarafından toplanması ile oluşturulan baldır. Ülkemiz için en önemli salgı balı, çam balıdır. Çam balının kaynağı, Ege ve Akdeniz kıyılarında, özellikle Muğla kızılçamları üzerinde yaşayan ve halk arasında “Basra” (Marchelinahellenica) olarak isimlendirilen böceğin tatlı sıvı salgısıdır.

Hakiki Balın Özellikleri Nelerdir

  • Balın rengi açık sarıdan koyu esmere kadar değişebilir.
  • Balın bileşimi arının nektarını aldığı çiçeklerin türüne ve iklim koşullarına bağlı olarak değişir.
  • Genel olarak balların toplandığı değişik bitki kaynaklarına göre bal; farklı aroma, tat, renk, yoğunluk ve kristalize özelliklere sahiptir.
  • Balın %17,10‟unu su, kalanını katı madde oluşturur.
  • Katı madde içinde fruktoz, glikoz, maltoz ve sakkaroz olmak üzere şekerler önemli bir paya sahiptir. Ayrıca az miktarda protein, bazı B grubu vitaminler, C vitamini ve çeşitli mineraller de bulunur.
  • Bal, içerdiği başta glukonik asit olmak üzere bütirik, asetik, formik, laktik, süksinik, malik, sitrik ve oksalik asitler gibi organik asitler nedeniyle asidik bir gıdadır.

Bal Hasadı Nasıl Yapılır

Ülkemizde bal hasadı, bölgelere göre değişmekle birlikte ağustos-eylül aylarında yapılır. Gerektiği durumlarda yılda birkaç defa ve farklı zamanlarda hasat yapılabilir. Akdeniz sahil şeridinde mayıs ayında turunçgil, Muğla’da ekim ayında çam balı, yüksek yaylalarda ağustosta yayla balı hasat edilebilir.

Bal Hasadı Nasıl Yapılır

Bal Hasadı Zamanı

Bal hasadı, bal toplama mevsiminin sonlarına doğru arazideki nektar akımı henüz bitmeden yapılmalıdır. Nektar akımı kesildikten sonra yapılan bal hasadında arılar çok hırçın olur ve yağmalama eğilimi gösterir. Tamamı ya da 2/3‟ü (üçte ikisi) sırlanmış yani olgunlaşmış çerçeveler hasat edilmelidir. Kovandaki bütün peteklerin olgunlaşması beklenmeden balı olgunlaşan petekler kovandan alınmalıdır.

Bal hasadına yağmacılık tehlikesini önlemek için sabahın erken saatlerinde başlanır. Saatler ilerleyip havanın ısınmasıyla birlikte yağmacılık eğilimi başladığında hasada son verilmelidir. Soğuk ve bulutlu günlerde de arılar kuluçkalıkta salkım düzenine geçeceklerinden ballıktaki arı sayısı en düşük seviyede olur.

Bal Hasadı Öncesi Hazırlık

Arıcı, hasattan önce problem yaşamamak için gerekli tüm hazırlıkları yapmalıdır. İlk hazırlık, hasat edilen balların konacağı mekânın hazırlanmasıdır. Burası arıcının rahat çalışabileceği şekilde düzenlenmelidir. Odanın içerisine arı girmesini engelleyecek bütün önlemler alınmalıdır. Bal süzme işlemi kapalı bir ortamda yapılmalıdır. Süzme işlemi bal süzme çadırında yapılacak ise temizlik konusunda daha dikkatli olmalıdır.

İkinci hazırlık arıcının kendi hazırlığıdır. İyi bir maske ve iş tulumu giyilir. Özellikle paçalardan arı girişini engellemek için ayaklara poşet geçirerek paçaların lastikle bağlanması önerilir. Arıcı bütün donanımını gözden geçirir. Eldiven, el demiri, fırça, körük, üzerine ballık ilavelerini koyabileceği bir sehpa, arıları kovan önüne silkme esnasında kullanacağı genişçe beyaz bir örtü hazırlar. Körük yakılarak hazır hale getirilir.

Bal Hasat Yöntemleri

Hasat esnasında arıları peteklerden uzaklaştırmak için; çerçeveleri silkme, fırça, arı kaçıran, kimyasal madde ve hava akımı gibi yöntemler kullanılabilir. Silkme işleminde arılar aşırı strese maruz kalsa da halen en yaygın kullanılan sistemdir. Arıları ballı çerçevelerden uzaklaştırmak için genellikle dört yöntem kullanılır:

 Silkme, Süpürme Yöntemi

Çok büyük miktarlarda kovanı olmayan arıcıların en çok uyguladıkları yöntemdir. Bu yöntemin en büyük dezavantajı, arıların hırçınlaşması ve yağmacılıktır. Kovan gövdesinden ayırdığımız ballıkları üzerine koyacağımız bir sehpa hasat yapacağımız kovanın yanına yerleştirilir. Kovan kapağı sessizce kaldırılır. Usulüne uygun yakılmış olan körükten yavaşça dalgalar halinde örtü tahtasının kenarlarından 2-3 kere duman verilir. Ballık ilavesi el demirinin yardımı ile kuluçkalıktan ayrılarak sehpanın üzerine konur ve üzeri hemen örtülür. Kuluçkalığın üzeri de örtü tahtasıyla kapatılır.

Bu aşamada iki silkeleme yönteminden birisini tercih etmek gerekir. Birincisi arılar kovan önüne silkelenir. Bunun için hazırlanan beyaz örtü uçma tahtasını da kaplayacak şekilde kovan önüne serilir. Örtüye silkelenen arılar körükle duman verilerek kovana doğru yönlendirilir. İkinci silkeleme yönteminde ise kuluçkalık örtü tahtasıyla kapatılır fakat arıların yukarı ve aşağı gitmelerini sağlayacak bir delik bırakılır. Bu sayede kuluçkalıktaki arıların hasat sırasında rahatsız olup hırçınlaşmaları engellenmiş olur. Kuluçkalığın üzerine içinde 4-5 adet boş petekli çerçeve bulunan bir ballık ilavesi konur, üstü ıslak bir bezle örtülür. Arılar üstteki ballığın örtüsü yarım açılarak buraya silkelenir. Arada bir ballığın üzerinde duman gezdirilerek arıların uçuşları engellenir.

Silkeleme işlemi

Bazı uygulamalarda ballık alındıktan sonra çerçevelerin doğrudan kuluçkalığa silkilmesi önerilmektedir. Özellikle hırçın arı ırklarıyla çalışan arıcılar için bu da işi zora sokan bir yöntemdir. Bu şekilde davranıldığında kuluçkalıkta bulunan arılar da taciz olacağından hırçınlaşarak saldırmaya başlar.

Silkeleme işleminde çerçevenin iki ucu tutularak hızlıca aşağı doğru silkme hareketi yapılır. Diğer bir yöntemde ise; çerçeve tek ucundan tutulup boşta kalan elle çerçeveyi tutan elin üzerine sertçe vurularak arıların aşağı düşmesi sağlanır. Kalan bir kaç arı da yavaşça fırça ile süpürülüp uzaklaştırılarak çerçeve yardımcıya verilir. Yardımcı çerçeveyi alarak bu iş için hazırlanmış altı kapalı bir kutunun içine koyar ve hemen üstünü ıslak bir bezle kapatır. Bu şekilde hızlıca hasat yapılmış olur. Bu esnada arıcı sağa sola bal bulaştırmamaya ve arıları öldürmemeye dikkat etmelidir. Balla temas eden malzemeleri her kullanımdan sonra yıkanarak temizlenmelidir. Bal bulaşıkları yağmacılığa neden olur. Hasat edilen kovanın üzeri hızlıca örtülür ve ikinci kovana geçilir.

 Arı Kaçıran Yöntemi

Bu yöntemde ortasına arı kaçıran aleti monte edilmiş örtü tahtası kuluçkalık ile ballık arasına konur. Arı kaçıran sayesinde arılar kuluçkalığa inebilirler fakat yukarı çıkamazlar. Böylece 2-3 gün içinde ballık arılardan boşalmış olur ve ballı çerçeveler kolaylıkla alınır.

Bu yöntemde ballıkta kuluçka olmaması gerekir. Çünkü bakıcı arılar aşağıya inmedikleri için ballık boşalmamış olur. Ya da ana arı ızgarası kullanılmış olan kovanlarda uygulanmalıdır çünkü ızgara üstündeki peteklerde yavru bulunmayacağı için arıların terk etmesi sorun oluşturmayacaktır. Sıcak havalarda arı kaçıranın uzun süre kullanılması kovan içerisindeki havalandırmayı önemli düzeyde aksatacağından petekler zarar görebilir.

 Kimyasal Madde Yöntemi

Bu yöntem yurtdışında çok büyük ticari arılıklarda kullanılır. Arıların kokusundan hoşlanmadığı madde kapağın altına yapılan özel bir düzeneğe sürülerek kovan kapatılır. Arılar belli bir süre zarfında ballığı terk ederek kuluçkalığı iner. Bu yöntemde kullanılan kimyasal maddelerden bazıları insan ve arı sağlığı açısından risk oluşturur.

 Hava Üfleme Yöntemi

Bu yöntem basınçlı hava üfleyerek arıların çerçevelerden uzaklaştırılması esasına dayanır. Bunun için kovan önüne altı açık bir sehpa konur. Kovan uçma deliği ile sehpanın arasına genişçe bir bez gerilir. Ya da uçma deliğine arıların rahatlıkla tırmanması için bir rampa konulur. Ballık sehpanın üzerine konarak çerçeve aralarından basınçlı hava püskürtülür. Havanın tazyikiyle örtü üzerine düşen arılar dumanla yönlendirilerek kovana girmeleri sağlanır. Arılardan boşalan ballık altı ve üstü kapatılarak suratle arılıktan uzaklaştırılır.

Hasattan Sonra Yapılacak İşler

Sabah saatlerinde kovandan ballı petekleri alma, öğle saatlerinde süzme ve akşam saatlerinde süzülmüş petekleri temizlemeleri için kovanlara geri verme yağmacılığı engelleme açısından önemlidir.

 Balın Süzülmesi

Bal süzme işlemi yapılmadan önce oda sıcaklığı, süzme kolaylığı ve akıcılığın sağlanması açısından 30 °C civarında olmalıdır. Süzülecek çerçevelerin petekleri üzerindeki sırlar, sır bıçağı veya sır tarağı ile alınır. Sır alma ve bal süzme işlemi, otomatik makinelerle de yapılabilir.

Sırı alınan petekler elle veya elektrikle döndürülen santrifüj (bal süzme) makinesine yerleştirilir. Sırları alınmış petekler santrifüjlere eşit ağırlıkta, karşılıklı konulmalıdır. Petek gözleri eğimli olduğu için çerçevelerin üst kenarı santrifüj dönüş yönünden geriye doğru olmalıdır. Böylece bal, peteklerden daha kolay çıkar. Kol önce yavaş, sonra hızlı çevrilerek birinci yüzdeki balın yarısı süzülür, çerçeve çevrilir ikinci yüzün tamamı süzülür. Tekrar çevrilerek birinci yüzdeki kalan ballar süzülür. Böylece peteklerin parçalanması önlenir.

Peteklerde kalan bal bulaşıklarının temizlenmesi için balı süzülmüş petekler akşamüzeri kuluçkalığın üzerine verilerek arıların temizlemesi sağlanır. Yağmacılığa neden olmamak için bu temizletme işi gündüz yapılmamalıdır. Bu çerçevelerden temiz ve kullanılabilecek olanları, uygun şartlarda saklanarak ilkbaharda tekrar kovanlara verilmelidir.

 Balı Süzülmüş Peteklerin Değerlendirilmesi

Balı alınan peteklerin tekrar kullanılabilecek durumda olanları tecritli petek odalarında muhafaza edilir. Petek güvesine karşı, petekler askıya dizilerek içinde korlaşmış mangal kömürü bulunan mangallarda veya elektrik ocaklarında toz kükürt yakılarak dumanlama yapılır. Ancak bu uygulamada peteklerde bulunan güve yumurtaları ölmediğinden uygulama 2-3 haftalık aralıklarla bir kaç kez tekrarlanır. Gerektiğinde bu petekler gelecek ilkbaharda tekrar kullanılabilir. Ancak bu tür peteklerin tekrar kullanılması hastalıklar yönünden riskli olabilir. Bu yüzden bazı ülkelerde peteklerin sadece bir yıl kullanılmasına müsaade edilir. Muhafaza yönteminde naftalin kesinlikle kullanılmamalıdır. Petrol ürünü olan naftalin kanserojen bir madde olup bal ve balmumundaki kalıntısı insan sağlığı için tehlikelidir. Kullanılamayacak durumdaki petekler, eritilerek kalıp mum haline getirilir.

 Balın Dinlendirilmesi

Bal süzme makinesinde elde edilen bal, gittikçe incelen çok katlı elekten geçirilerek mum kırıntıları ve diğer yabancı maddelerden ayıklanır. Buna rağmen küçük parçacıklar ve oluşan hava kabarcığı balın rengini bulandırır. Bunun için bal, dinlendirme tankına alınarak dinlendirilir. Küçük mum kırıntıları ve hava kabarcığı köpük şeklinde üstte toplanır. Köpüklü kısım arılara yem olarak verilir. Dinlendirme kabındaki bal durulduğunda ve berraklaştığında ambalajlanır.


Hakkında HB_Editör

İlginizi Çekebilir

Propolis Nasıl Üretilir

Propolis Nasıl Üretilir

Propolis Hasadı Propolis Nasıl Üretilir Propolis Nedir ; çam, meşe, huş, okaliptüs, kavak, kestane vb. …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.