Arı Besleme Yöntemleri

ARILARDA EK BESLEME

Kolonilerden yüksek verim alınması ve arıların gereksinim duyduğu besin maddelerinin karşılanması amacıyla bal arısı kolonilerinin ek beslemesi büyük önem taşır.

Bal Arılarının Besin Kaynakları Ve Beslenme İhtiyacı

Bal arıları doğal yaşamlarında ihtiyaç duyduğu besin maddelerini nektar ve çiçek tozu (polen) kaynaklarından sağlar. Bal arılarının ihtiyaç duyduğu besin maddeleri: karbonhidrat, protein, vitaminler, mineraller, yağ ve sudur. Arılar enerji ihtiyacını karşıladığı karbonhidratları bal özü (nektar) ve tatlı salgı kaynaklarından sağlarken geriye kalan besin ihtiyaçlarını, polenden karşılar. Proteinler, canlılarda hücre yapısının temel organik maddesidir. Bal arılarında proteinler larvaların gelişimi ve ergin bireylerin kaslarının, salgı bezlerinin ve diğer organlarının yapımı ve gelişimi için kullanılır.

Polen, proteince zengin olup arıların protein, vitamin, yağ ve mineral madde ihtiyaçlarını karşılar. Kovan içerisinde ne kadar bal olsa da polen bulunmadığı sürece yavru üretimi ve buna bağlı olarak koloninin gelişmesi tamamen durur. Buna karşılık petek gözlerinde polen bulunmasına rağmen kovana bal ve nektar akışı yok ise veya koloni beslenemiyorsa ciddi problemler yaşanacaktır.

Ergin arıların yaşamaları için karbonhidrat ve su yeterli iken larvaların ve petek gözünden yeni çıkmış arıların dokularının, salgı bezlerinin ve iç organlarının gelişebilmesi için mutlaka polen olmalıdır. Polen olmadan yavru geliştirilmesi mümkün değildir. İşçi arılar gözden çıkıp 18 günlük olana kadar balın yanında polen tüketirler.

Su, bal arılarının hayatta kalmaları için vazgeçilmezdir. Bal arıları suyu çevrede bulunan su kaynaklarından veya nektardan sağlar.

Su, kristalize olmuş balın sulandırılması, yavru gıdası üretimi, kovan içi sıcaklığın ayarlanması ve hücrelerdeki metabolik hareketlilik için gereklidir. Genel olarak su kovana getirildiği gün kullanılır ve gözlerde depolanmaz. Koloninin su tüketimi, koloninin gücüne ve havanın sıcaklığına göre değişir. Kuluçka yetiştirme döneminde günde 200 gramdan fazla suya gereksinim duyar.

Kolonileri beslemenin iki ana nedeni: Arıların gıda yetersizliğinden ölmelerini önlemek ve ana arının yumurtlaması için gerekli uyarı ve teşviki yapmaktır. Ana arılar yaşamları boyunca işçi arılar tarafından arı sütü ile beslenirler.

Arı Besleme Yöntemleri

Ek Besleme Yapmanın Nedenleri

 İlkbaharın geç geldiği veya nektar akımı süresince uçuş yapamadıkları kötü hava şartlarında, kıtlık dönemlerinde veya nektar akımının zayıf ve yetersiz olduğu dönemlerde,

 Yeni alınmış doğal oğulların yiyecek ihtiyaçlarında,

 Zayıf ve anasız kolonilerin birleştirilmesi ve ana arı yetiştirme gibi tekniklerin uygulanmasında,

 Arıların, kendi yiyeceklerini depolayamadıkları veya kış yiyeceklerinin yetersiz olduğu yıllarda,

 Çeşitli tarımsal ürünlerin döllenmelerinde kullanılan dolayısıyla fazla nektar ve polen toplamayan kolonilerin yiyecek ihtiyaçlarının karşılanmasında,

 Tarımsal mücadele alanlarında kullanılan zehirli ilaçların doğuracağı arı kayıplarını ortadan kaldırmak veya dengelemek için,

 Kolonilerde hastalık mücadelesinde ilaçları kolayca uygulayabilmek için ek besleme yapılır.

İlkbahar Beslemesinin Amacı

Bal arısı kolonileri yoğun nektar akımına daha güçlü ve sağlıklı bir arı popülasyonu ile girebilmesi için erken ilkbaharda şurup ile beslenmelidir. İyi bir hasat yapılabilmesi için, yumurtanın petek gözüne bırakıldıktan sonra 42 gün geçmesi gerekir. İlkbahar başlangıcından esas nektar akımı başlangıcına kadar olan zaman aralığında, arıların balları olsa da uygun çevre şartlarında beslenip kuvvetlendirilerek esas nektar akımına kuvvetli kadrolarla girmeleri sağlanır. Tarlacı işçi arıların çok kuvvetli olması sağlanarak doğadaki nektar ve polen kaynaklarından en ekonomik şekilde fayda sağlanır. Nektar akımı mevsiminde, nektarı toplayan 21 günlük işçi arı sayısı ne kadar fazla olursa kovana taşınan nektar o kadar fazla ve elde edilen balda o oranda yüksek olur.

Nektar akımının hangi tarihte başladığı deneyimli arılar tarafından bilinir. Beslemeye bu tarihten 5-6 hafta önce başlanırsa kolonilerin kuvvetli olarak nektar akımına girmeleri sağlanabilir. Doğadaki nektar akımı bilinen tarihten 1-2 hafta erken veya geç başlayabilir. Bunun için, nektar başlangıcını kestirmek oldukça güçtür.

Nektar Akımı Dönemi

Arıcılar mevsim başındaki şartları dikkate alarak kendi özel kayıtlarını yöresel meteoroloji haberleri ile karşılaştırıp bir tarih belirleyebilir. Bu bilgiler ışığında şu şekilde tarih belirleyebiliriz. Bölgedeki esas nektar akımı döneminin haziranın son iki haftası ile temmuzun ilk iki haftası olduğunu varsayalım. İşçi arı ömrünün son üç haftasında tarlacılık görevi yaptığından bir işçi arının nektar akımı devresinde en az bir hafta bal toplayabilmesi için işçi arıları meydana getirecek yumurtaların ana tarafından en geç 26 Mayıs’ta ve en erken de 21 Nisan’da petek gözüne konulması gerekir.

Böylece 21 Nisan’dan 26 Mayıs’a kadar yumurtlanan yumurtalardan meydana gelecek işçi arılar, 1-4 haftalık bal akımı devresinde ergin tarlacı olarak görev yapabileceklerdir. 28 Nisan ve 12 Mayıs tarihleri arasında bırakılan, gelişen işçi arılar esas bal akımı devresinde, aktif tarlacı olarak en fazla yararlanılan arılar olacaktır.

İlkbahar teşvik beslemesi üstün bir değer taşır. Bal üretimi sadece kolonideki yirmi bir günlük işçi arı kadrosunun kuvvetli olmasına bağlı değildir. Ayrıca nektar ve polen kaynaklarının bolluk, kalite ve devamlılığına, nektardaki şeker oranına, uygulanan tarım yöntemlerine, iklimin elverişli olmasına ve sonuç olarak arılıkta ve yörede bulaşıcı arı hastalıklarının bulunmamasına bağlıdır.

Sonbahar Beslemesinin Amacı

Ana arıyı yumurtlamaya teşvik etmek, kolonileri genç arı kuşakları ile kışlatmak, yeterli kış yiyeceği sağlamak, kışı en az kayıpla atlatmak, hastalıklarla mücadelede ilaçları arıya kolayca verebilmek için sonbahar beslemesi yapılır.

Kışlatmada Beslemenin Önemi

Yeterli yiyecekle (bal ve polen) kışlamamış koloniler; ana arısı genç ve yumurtlayıcı, işçi arı kadrosu kuvvetli ve genç işçi arılardan meydana gelse de, kışı uzun ve ağır geçen yörelerde yiyecek yetersizliğinden ölebilir. Kışı atlatsalar dahi ilkbaharda büyük kayıplar vererek zayıflayacaklar ve kadrolarını geliştirip hasat mevsimine kuvvetli giremeyeceklerdir. “Yeterli kış yiyeceği ve iyi bir kışlatma koloni hayatının ve bal üretiminin sigortasıdır”.

Ek Beslemede Kullanılan Materyaller ve Koloni İlişkisi

Yavru yetiştirme uyarısının başlaması ve devamı için kolonide sadece polenin ve polen yerine kullanılan maddelerin bulunması yeterli değildir. Yavru yetiştirmeyi teşvik etmek için kolonilere şeker kaynağı da sağlanmalıdır. Koloninin şeker tüketimiyle birlikte ana arı yumurtlamaya başladığında kovanda polen varsa normal yavru faaliyeti de başlatılarak sürdürülür. Kolonilerde polen yoksa larvalar beslenemeyeceklerinden yumurtadan çıktıktan kısa bir süre sonra açlıktan ölecektir.

Herhangi bir kolonideki yavru yetiştirme oranı, yıl boyunca kovan içerisinde bulunan polen miktarına bağlı olarak değişir. Çünkü çiçek tozu, besleyici arıların yemlenme ve yavru yetiştirmeleri ile ilgili özel uyarıları meydana getiren kimyasal maddelerin tek kaynağıdır.

Kullanılan yeme %10-20 düzeyinde polen ilavesi yemi arılar için cazip hale getirerek tüketimi kolaylaştırır. Çünkü polen ilavesi katı yemde bulunmayan özel uyarıcı maddeleri içermesi nedeniyle arıları cezp eder. Yemdeki bu değişiklik sayesinde durum hemen değişir. Yemin tüketimi hızlanır. Ana arının yumurtlama oranı normal düzeyine ulaşır. Kısa zamanda kolonide larva, pupa ve her yaşta yavrular görülmeye başlar.
Polen yerine kullanılan maddelerin polenin bulunmadığı durumlarda, yavru yetiştirmede arılar üzerinde uyarıcı etkileri yoktur. Ancak polenin kıt olduğu zamanlarda katı yemlerin kullanılması diğer durumlara göre koloninin daha yüksek düzeyde yavru yetiştirmelerini sürdürme imkânı sağlar.

Yavru bulunmayan kolonilerdeki arılar, çiçek tozu yerine kullanılan maddeleri yemezler. Arıların kabul edebildiği bir katı yemin arılar tarafından tüketilmemesi genellikle koloninin yavrusuz olduğunun bir işaretidir.

Polen ve polen yerine kullanılan maddelerin tüketilme oranı, yetiştirilen yavru miktarına bağlı olarak değişir. Çünkü polen ve polen yerine kullanılan maddelerin her ikisi de arılar tarafından yavru yetiştirmek için tüketilir. Polen yerine kullanılan hamur şeklindeki yemler, kovan içinde, besleyici arıların yoğun şekilde bulunduğu ve sürekli gezindikleri gömeçlerin bulunduğu ve kolaylıkla bulunabilecekleri bir yere konulmalıdır.
Arılar nişastayı sindiremezler. Arı beslemede beslenme bozukluklarına neden olacağı için nişasta ve içerisinde nişasta bulunan şekerler kullanılmamalıdır.

Arı Besleme Yöntemleri

Arıların beslenmesinde kullanılan materyaller: bal, polen, yağsız süt tozu, yağsız soya unu, su, pudra şekeridir. Besin maddelerinin hazırlanabilmesi için; ölçü, tartı aletleri ve çeşitli kaplara ihtiyaç vardır.

Arı kolonilerini besleme şekilleri:

 Balla Besleme

 Kekle Besleme

 Şurup (Su + Şeker) ile Besleme

Besleme yapılırken genel olarak dikkat edilmesi gereken hususlar

 Besleme uçuş faaliyeti yoğun ise akşam saatlerinde yapılmalıdır. Uçuş faaliyeti yok veya az ise gündüz şartlarında besleme yapılabilir.

 Besleme bir defada çok miktarda değil, azar azar gün aşırı yapılmalıdır.

 Şuruplar yerlere dökülmemeli, yemliklerden taşırılmamalıdır.

 Her koloni tek başına beslenmeli, toplu olarak ortada besleme yapılmamalıdır.

Arı Besleme Yöntemleri Balla Besleme

Arılar bütün bir yıl çalışarak ürettiği balın bir kısmını kış için kendisine yiyecek olarak depo eder. Arıcı bu balın büyük bir kısmını alırken diğer kısmını kışlatma esnasında kullanılmak üzere arı ailesine bırakır. Bırakılacak bal hem kışın arıların beslenmesinde hem de erken ilkbaharda çiçekler açıp nektar oluşuncaya kadar yavru beslenmesinde kullanılır.

Kolonide bal tüketimi kış sonunda yavru besleme dönemi başlayınca hızla artar. 10 çerçeveli arıda kışa girerken en az 18-20 kg bal olmalıdır. 2000 arılı zayıf bir kovanda aylık bal tüketimi 500-600 gram iken 20.000 arılı bir kovanda 700-800 gramdır. İlkbaharda balı çok olan kovanlardan alınmış petekler veya hastalık şüphesi olmaksızın sönmüş kovanlardan çıkarılmış petekli ballar bu işlem için kullanılabilir. Kullanılan ballar güvenilir olmalıdır.

Petekli balla besin takviyesi balı kalmamış açlıktan ölme tehlikesi olan arı ailelerine yapılır. Petekli bal kovana verilirken peteğin hastalıksız olduğundan ve içerisindeki balın bozulmamış olduğundan emin olunmalıdır. Sırlanmamış peteklerdeki bal, havadan veya kovan içerisinden rutubet kaparak kısa zamanda fermantasyona uğrar ve ekşir. Ekşimiş bal arılarda ishale neden olacağından beslemede kullanılmamalıdır. Petekli çerçeveleri arıya vermeden önce bu çerçevelerin alındığı kovanın veya depolandığı yerin rutubet durumu ve peteğin görünüşü incelenmelidir. Petekteki bal tadılarak ekşime yönünden kontrol edilmelidir.
Petekli ballar arılara verilirken sır tarağı ile sırları alınarak arıların balı kolayca almalarına yardımcı olunmalı ve bu çerçeveler arıların yakınına yerleştirilmelidir. Sırları alınmış petekli ballar arılardan uzağa konulursa arıların baldan istifade etmeleri engellenmiş olur. Çünkü ilkbaharda soğuk havalarda arılar kümeleşerek salkım oluştururlar.

Petekli balla besleme yaparken yağmacılığa karşı dikkatli olunmalıdır. Arılar balın kokusunu çok kolay alır ve kısa zamanda oraya üşüşürler. İlkbahar beslemesi olarak balla yapılan takviyenin arıların arılıkta fazla uçmadıkları sabah ve akşam saatlerinde yapılması ve kovanların fazla açık tutulmadan yapılması gerekir.

Arı Besleme Yöntemleri Kekle Besleme

Katı yapıda besin olan kekler, arıcılar tarafından zaman zaman arıların beslenmesinde kullanılır. Kekle besleme; bal hasadından sonra, nektar akımının olmadığı dönemlerde, arıyı stresten korumak ve yavrulama faaliyetinin devam etmesini sağlamak amacıyla yapılabilir.

Kek, bölgesel şartlar ve kovandaki arının durumuna göre kullanılmalıdır. Kek, bal stokunu tamamlamak için kullanılmamalıdır. Yeterli bal stoku olmayan, zayıf arılara ve arının sıkı salkımda olduğu durumda arıya verilmemelidir. Arının uçabileceği hava sıcaklığının olması gerekir. Arı kek yediği zaman su ihtiyacı doğar. Özellikle su ihtiyacı için uçuş yapılması davranışı da katı beslemenin dezavantajlarındandır.

Ana arı yetiştiriciliğinde, geç sonbahar ve erken ilkbaharda, açlık tehlikesi, havanın uygun olmadığında uzun süre kovan kontrolü yapılamadığında ve arının suya ihtiyacının en az olduğu dönemlerde kek verilebilir. Arı keki konusunda Türk Standartları Enstitüsü tarafından TS 12064 hazırlanmıştır.

Kek hazırlanması

Arı keki, koloni bireylerinin sağlık durumları ve verimleri üzerinde herhangi bir olumsuz etki yapmayacak besinlerden yapılmış, içerisine herhangi bir yabancı madde katılmamış, yumuşak fakat akıcı olmayan hamur kıvamında, kemik renginden koyu sarıya kadar değişen renkte, genellikle bal aroması ve kokusunda, tatlı lezzette ve içerisinde serbest halde su ihtiva etmeyen bileşimde olmalıdır.

Kekler hazır olarak satın alınabilse de kendiniz yapmanız daha uygundur. Pudra şekeri ve bal karışımından kek hazırlanabilir. Kek yapımında çay şekeri olan sakkarozdan öğütme yoluyla elde edilmiş pudra şekeri kullanılmalıdır.

Ticari pudra şekerinde topaklanmayı önlemek için nişasta kullanılır. Bu nedenle hazır almak yerine tekniğine uygun şekilde çektirilmelidir. Çünkü nişasta, arılarda sindirim sorunlarına neden olur.
Sade kek içerisinde %65 pudra şekeri ve %35 bal bulunmalıdır. Pratikte1 kısım bala 3 kısım pudra şekeri katılır. Pudra şekeri ile kaynaşması için bal benmari usulü ısıtılmalıdır. Pudra şekerinin üzerine dökülen ılık bal, yoğrulur ve uygun kap veya poşetlere doldurulur.

Baharda kullanılacak keklere polen katılması tavsiye edilir. Polenli kekte ise, %63 pudra şekeri, %35 bal ve %2 polen bulunmalıdır. Kullanılan bal, polen yoğunluklu bir bal ise polen katkısına gerek yoktur. Kek için kullanılacak polen; nemsiz, taze, küflenmemiş, fermantasyona uğramamış olmalıdır. Kaynağı bilinen ve hastalıksız kolonilerden alınan polen kullanılmalıdır. Kek yapımında temiz ve kaynatılmış soğutulmuş su kullanılmalıdır.

Kekin koloniye verilmesi

Ekmek hamuru kıvamına gelen kek naylon poşetlere doldurulur. Poşet kovana temas edecek yerinden yırtılıp yemleme deliği veya petekler üzerine konularak arılara verilir. Uygun kıvamda yapılmayan kek arıların üzerine akarak problem oluşturabilir.

Arı Besleme Yöntemleri Şurupla Besleme

İlkbaharda arı ailelerine balı bulunsa da şurup verilir. İlkbaharda verilen şurup, yavruların ve koloninin su ihtiyacının karşılanmasını ana arının erken yumurtlamasını sağlar.

Arı beslemesinde rafine edilmiş, pancar ve kamıştan elde edilen şeker kullanılmalıdır. Çeşitli kimyasal maddelerle karıştırılmış, boyanmış, pekmez şekeri, kahve renkli şekerler ve lokum şekerleri gibi şeker türlerinin kullanılması sakıncalıdır. Bu tür materyaller arılarda bir takım sindirim bozukluklarına ve hastalıklarına yol açar.

Şurup Yapımı

Şurup yapılacak olan su mümkün olduğu takdirde iyice kaynatılır ve ılıması beklenir. Hazırlanacak olan şurup günlük tüketilecek miktarda olmalıdır. Zira bekleyen şurup ekşiyebileceğinden dolayı kolonilerde sindirim sistemi rahatsızlıklarına neden olabilir.

Teknolojinin gelişmesine paralel olarak farklı şekillerde üretilmiş olan şekerlerin yapısı tam anlaşılmadan ve sadece ekonomik gerekçelerle tüketilmesi tehlikelidir. Asit uygulaması ile üretilmiş olan invert şekerler arı beslemede kullanılmamalıdır. Enzimle yapılan invert şuruplar kullanılabilir ancak pahalıdır. Ucuz dökme şekerler ise fabrikalarda üretim esnasında yerlere dökülen şekerler olup zararlı birçok atık içermektedir.
Arılara verilen şuruplar çay şekerinden (sakkaroz) yapılır. Arılar çay şekerinden hoşlanırlar, kokusu da çok fazla olmadığından yağmacılık çıkması ihtimalini de azaltır.

Kıvamına göre şuruplar

 Koyu kıvamlı şurup: 2 veya 3 kısım şeker ve 1 kısım su ile yapılan şuruptur.1 birim su kaynatılır ve ateşten indirilir. Su ılıyınca içerisine 2 veya 3 kısım çay şekeri katılarak eriyene kadar karıştırılır.

 Normal kıvamlı şurup: 1 kısım şeker ve 1 kısım su ile yapılan şurup kullanılmalıdır.1 birim su kaynatılır ve ateşten indirilir. Su ılıyınca içerisine 1 kısım çay şekeri katılarak eriyene kadar karıştırılır.

Şurubun Koloniye Verilmesi

Şurup kesinlikle kaynatılmamalı aksi halde arılarda sindirim bozukluklarına ve hastalıklara sebebiyet verir. Yapılan şurubun ılık olarak verilmesi tavsiye edilir. Arılara verilecek şurubun sıcaklığı 40°C‟nin altında olmalıdır.

Hazırlanan şuruplar verilirken çeşitli araçlardan yararlanılır. Şuruplar çeşitli şekil ve hacimlerde yapılmış yemlik diye tabir edilen kaplarla verilir. Cam kavanoz, plastik özel yemlikler, metal veya tahtadan yapılmış çeşitleri vardır.

En ideal beslenme, iç besleme olarak akşamüstü yapılmalıdır. Dışarıda yapılan beslemede yağmacılık tehlikesi fazladır.

Paylaşmak önemsemektir!


Yazar: HB_Editör