Koyun-Keçi ve Sığırlarda TETANOZ Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

Tetanoz (Tetanus, Tetanosis, Kazıklı Humma, Doluca)

Clostridium tetani toksinleri (neurotoxin) tarafından meydana getirilen hiperestezi, tetani ve konvülziyonlar ile nitelendirilen ölümcül bir hastalıktır. Bütün memelilerde görülür. İnsanlar hariç tutulacak olursa atlar diğer hayvanlara oranla çok duyarlıdır. Köpekler kısmen dirençlidir. Kediler daha dirençlidir. Dünya çapında yaygın bir hastalıktır.

Etiyoloji:

Clostridium tetani gram pozitif, anaerob, 4-5 μm büyüklükte bir basil olup, dış ortamda (aerobic) spor teşkil eder. Sporları ahır zemininde yıllarca canlı kalır. Buhar ile sterilizasyona 15-90 dakika süreyle dayanır. Bu nedenle cerrahi aletler otoklavda sterilize edilmek zorundadır. Normal koşullarda atların mide-bağırsak boşluğunda ve dışkılarında bol miktarda mevcuttur. Bu nedenle at ahırları, tavlalar ve at dışkısı ile bulaşık ortam bol miktarda etkenin sporlaşmış formlarını içerir. Sporları dış ortamda çok dirençlidir ve uzun süre yaşar. Dezenfektanlara dirençlidir. Birçok toksin üretir. Ama önemli olanı neurotoxin’dir. Bu mikroorganizma dış ortamda (aerobik) spor teşkil eder ve normal koşullarda hayvanların mide-bağırsak boşluğunda ve dışkılarında bulunur. Sporları terminal olarak yer alır. Sporlar organizmaya derin yaralar ile girer.

Ayrıca doğum esnasında genital yolla da girebilir. Kastrasyon, aşılama ve diğer enjeksiyonlar giriş nedenidir. Derin yaralara giren sporlar oksijensiz ortamda çoğalarak toksin üretir. İnkubasyon periyodu birkaç gün ile 4 hafta veya daha uzun olabilir. İdiyopatik tetanoz (rumende neurotoksin üretimi) olgularından da bahsedilmektedir. Neurotoksinin sentral sinir sistemine ulaşması periferik sinirler yoluyla olmaktadır şeklinde ifade edilmekle beraber taşınma şekli tam olarak bilinmemektedir. Bazıları da kan ve lenf yolu ile ulaştığını ileri sürmektedir. Hayvan dışkıları ile bulaşık ahır, tavla ve dışkı ile bulaşık ortam bol miktarda etkenin sporlaşmış formlarını içerir. Sporları dış ortamda çok dirençlidir ve uzun süre yaşarlar. Kuzular kuyruğa garo uygulama ve kastrasyon nedeniyle daha duyarlıdır.

Koyun-Keçi ve Sığırlarda TETANOZ Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

Patogenez:

Cl.tetani sporları organizmaya derin yaralar, enjeksiyonlar, göbek kordonu, yaraları ve doğuma müdahale yoluyla girer ve buralarda üreyerek ekzotoksin (neurotoxin) meydana getirir. Kültür ortamlarında 36-39˚C’de enfekte yaralarda olduğu gibi neurotoxin sentezler. İnkubasyon periyodu 5 gün ile 3 hafta (10-14 gün) arasında değişir. Yaralanmalar, operasyon aletlerinin sporlar ile enfekte olması, göbek kordonu, aseptik enjeksiyonlar, vurma ve çarpma yaraları, operasyon yaraları yolu ile mikroorganizma vücuda girer ve anaerobik ortam bularak vejetatif hale geçerek exotoxin açığa çıkarır. Tetanospasmin, tetanolysin ve nonspazmojenik toksin olmak üzere üç tür ekzotoksin salgılar. Tetanolizin lokal doku nekrozunu artırır ve antifagositiktir. Nonspazmojenik toksin periferik sinir sisteminde paralize neden olur. Tetanospazmin periferik sinirlerin aksonları yolu ile ascendens olarak yayılır ve neuronlar arası iletiyi irreversibl olarak inhibe ederek, neurotransmitter maddeler olan glycine ve γ-aminobutyric asit (GABA) salgılanmasını bloke eder. Sonuçta normal motor refleksler inhibe edilir ve tetanik kontraksiyonlar meydana gelir. Çizgili ve düz kaslar kasılır. Toksin 3 hafta süre ile bağlı kalır.

Koyun-Keçi ve Sığırlarda TETANOZ Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

Koyun-Keçi ve Sığırlarda TETANOZ Hastalığı Teşhis ve Tedavisi

Semptomlar:

İnkubasyon periyodu yaranın durumuna veya operasyon süresine bağlı olarak değişir. Aşılamanın olmaması ve yara anamnezi hastalıktan şüphelenmek için yeterli olmakla beraber, klinik muayenede herhangi bir yara bulunmayabilir. Hatta yara kabuk bağlamış olabilir veya hiçbir yara izi yoktur. İlk belirtiler kaslarda sertlik, yürümekte isteksizlik ve kas titremeleri şeklindedir. Diğer semptom baş yukarı kaldırıldığında üçüncü göz kapağının gözün önünü kapatmasıdır. Semptomlar birdenbire ortaya çıkar. Yem almada ve su içmede güçlük, kas gruplarında sertleşmeler, tutuk ve dengesiz yürüyüş, terleme başlangıç semptomlarıdır. 24-48 saat içinde baş ve boyunda gerilme, ekstensor ve fleksor kasların beraberce kontraksiyonu sonucunda ektremiteler bükülemez. Çene kilitli (trismus-lock jaw) olup, yem ve su alınamaz (dysphagia).

Burun delikleri ve gözler açılmıştır. Baş ve boyun kaldırıldığında palpebra tertia göz küresinin önünü kapatır. Bu semptom tetanoz için patognomiktir. Sempatik sinir sisteminin uyarılmasına bağlı sancı hali vardır. Kuyruk kalkık, karın çekik olup, idrar yapma ve defekasyon durmuştur. Dyspne görülür. Uyarılara karşı aşırı duyarlılık söz konusudur. Ses ve gürültüye bağlı olarak eksitabl hale gelmiştir. Kaslar tahta gibi serttir. Yatar pozisyondaki hayvanları ayağa kaldırmak mümkün değildir. 2-3 gün içinde hipostatik pneumonie, gangrenli pneumoni ve interkostal kas tetanisi sonucunda solunum kasları paralizinden hayvan ölür. Tetanoz’lu hayvanlarda klinik muayene ihtiyatla yapılmalı, enjeksiyonlar ve sondalama işleri yapılırken dikkatli olmalıdır.

Tanı:

Klinik semptomlara ve yara anamnez bilgilerine göre konur. Enfekte hayvanların serumunda tetanoz toksinini ortaya koymak mümkündür. Yaralardan etkeni gram boyama ile ortaya koymak ve anaerobik kültürünü yapmak mümkündür.

Sağaltım:

Sığırlarda sağaltım denemesinde bulunmak ekonomik değildir. Buna rağmen atlarda başvurulan önlemlere değinilecektir.

Tetanoz semptomları gösteren hayvanlar ses ve gürültüden yoksun, yarı karanlık özel tetanoz boksuna alınır. Kas gevşetici olarak phenothiazin derivesi trankilizan ilaçlardan acepromazine (0.05 mg/kg 4-12 saat ara ile), promazine (0.5-1.0 mg/kg 4-6 saat ara ile) veya chlorpromazine (0.4-0.5 mg/kg dozunda 4-6 saat ara ile) yapılır. Ancak bu ilaçların tetanoz konvülziyon ve krizleri üzerindeki etkileri düşüktür. Diazepam 0.05-0.2 mg/kg dozunda 4-6 saat ara ile yapıldığında kas spazmları ve tetanoz krizleri üzerinde çok etkilidir. İlaç yeşil reçeteye tabidir. Methocarbomol tek başına veya trankilizan ilaçlarla beraber olarak sedasyon ve kas gevşemesini sağlamak amacıyla kullanılır. Methocarbomol en etkili relaksandır. Dehidrasyona karşı sonda veya parenteral yolla sıvı sağaltımı yapılır. Defekasyon ve urinasyon devamlı izlenmeli gerekirse uretraya katater yerleştirilmelidir. Yara mevcut ise, üzerindeki kabuklar kaldırılarak oksijenli su ile yıkanır, drene edilir. Etkenin hava ile teması sağlanır. Göbek kordonu yaraları da bu tür yara sağaltımına uygundur.

Sığırda tetanoz.  Aşırı açılmış gözler, enerjik yüz ifadesi ve gergin kulaklar ile davul tokmağı şeklinde (terminal) sporlu tetanoz basilleri (Hofmann, W. 1981) Yüksek dozda tetanoz antitoksini damar içi, kas içi veya deri altı yolla yapılır (minimum 30.000-50.000 İÜ). Atlarda genel anestezi altında subarachnoidal boşluğa occipital ponksiyonla 50.000 İÜ tetanoz antitoksini yapıldığında etkili olduğu bildirilmektedir. Antitoksin enjeksiyonundan önce 20-100 mg prednisolone sodyum succinate yapılır. Ancak, saha koşullarında bu uygulama mümkün değildir. Yüksek dozda penicillin potasyum veya sodyum G (50.000 İÜ/kg dozunda) günde 4 kez kas içi yolla enjekte edilir. Yara çevresine de penisillin enjeksiyonu yapılabilir.

Öngörüm:

Yukarıda sayılan uygulamalar tam olarak yapılsa bile öngörüm elverişsizdir. Erken yakalanan olgularda sonuç iyi olabilir. Hele yara bulunup sağaltılabilirse netice olumlu olabilir. Bu şekilde 13-14 günü atlatan hayvanlar kurtulmuş sayılır. Bu süre içinde yatan hayvanlar hipostatik pneumonie önlemleri alınsa bile birkaç gün içinde hipostatik pneumonie ve asfeksiden ölür. Bu nedenle tetanozlu sığırlarda hiçbir sağaltım denemesinde bulunmadan kesim önermek en mantıklı yoldur.

Kontrol:

Tetanoz toksoid aşıları ile aktif bağışıklık sağlanır. Geniş ve derin yaralardan sonra 1.500-3.000 İÜ veya daha fazla miktarda tetanoz antitoksini yapılır. Yaklaşık 2 hafta süre ile koruyucudur. 30 gün sonra tekrarlanır. Gebe kısraklar gebeliğin son 6 ayında aşılanır. Taylar 5-8 gafta rasında aşılanır. Yüksek risk içeren bölgelerde taylara tetanus antitoksini verildiğinde 2-3 hafta ile 3 ay süre arasında korur.

Paylaşmak önemsemektir!

Yazar: HB_Editör

Yorumunuzla Katkıda Bulunun